Tulsi en Rudhraksha

Kunnen planten en bomen heilig zijn?

Planten en bomen verschaffen ons voedsel, kleding, genees­mid­delen, bouwma­te­rialen en de zuurstof die wij inademen. Toch geven wij hun zelden de eer die hun toekomt. Wellicht meer dan bij enig ander geloof het geval is, hebben hindoes de godde­lijke aard van de planten­wereld in kaart gebracht. In twee delen besteden wij aandacht aan twee uitzon­der­lijke gewassen die een unieke plaats in de levens van honderden miljoenen mensen innemen: Tulsi en rudraksha.

De miljoenen planten­soorten waarvan onze levens en levens­vreugde zo afhan­kelijk zijn, worden in slechts weinig culturen gewaar­deerd en verheer­lijkt. De natuur­volken vormen hierop een uitzon­dering. De Braziliaanse medicijn­mannen kennen elke plant. Zij zeggen dat zij met planten praten en veel van hen leren. Amerikaanse Indianen hebben nog steeds respect voor planten en kennen de weder­zijdse relatie die wij met onze fotosyn­the­ti­se­rende verwanten hebben. Maar wanneer het om de kleinste details en rituele eerbied gaat, zijn er weinig andere culturen dan de Sanatan Dharm die zo’n diep inzicht in de complexe relaties tussen de mens en het plantenrijk hebben. Nagenoeg elke planten­soort heeft een doel en een religieuze plaats. Tot de elite worden rudraksha en tulsi gerekend. Deze zijn geliefd bij vereerders van respec­tie­velijk Shiva en Vishnu. De rudraksha is een grote boom die een complex korna­lijn­achtig zaad voort­brengt. Tulsi is een bescheiden, borstelige struik. Beide worden gevonden in tempels, heilig­dommen en bij mensen thuis. Toegewijden dragen delen ervan op het lichaam ter bevor­dering van de gezondheid en om de Goden te plezieren. Niet-hindoes gebruiken beide planten bij hun spiri­tuele zoektocht.

Tulsi: het heilige basilicum

Tulsi (Latijnse naam: ocimum sanctum) behoort tot de Labiatae-familie. De klassieke naam, basilicum, betekent koninklijk of vorstelijk. Hindoes kennen de plant als Tulasi en Surasah (Sanskriet) of Tulsi (Hindi). Andere namen die gebruikt worden, zijn Haripriya (dierbaar aan Vishnu) en Bhutagni (vernie­tiger van demonen). Tulsi is een eenjarige struik met veel takken en zachte haren, variërend in hoogte van 30 tot 60 cm. De bladeren zijn iets smaller en lichter groen dan gewoon basilicum. Alle ocimum­soorten zijn gelijk, maar Vishnuïten volharden dat er maar één echte Tulsi is: ocimum sanctum.

Wat Tulsi van andere soorten basilicum onder­scheidt, is de unieke religieuze betekenis. Tulsi is Goddelijkheid. De struik wordt, in tegen­stelling tot de meeste heilige planten, niet louter beschouwd als een nuttig, door God gezonden iets, maar als incar­natie van de Godin Zelf. Wanneer men voor de Tulsi buigt, buigt men dus voor de Godin. Natuurlijk hebben de verschil­lende religieuze stromingen elk hun eigen ziens­wijze. Ge woonlijk stellen toege­wijden van Vishnu Tulsi voor als Lakshmi of Vrinda; toege­wijden van Ram kunnen Tulsi zien als Sita, terwijl Krishna-bhakta’s Haar vereren als Vrinda, Radha of Rukmani.

Vele Puranische legenden en dorps­ver­halen vertellen hoe Tulsi op Aarde kwam en vereerd werd. De klassieke hindoe­mythe Samudramathana, het “Karnen van de Kosmische Oceaan”, vertelt dat Tulsi door Vishnu uit de turbu­lente zeeën geschapen werd als behoedster van de gehele mensheid. Alge mener zijn de legenden die beschrijven hoe de Godin Zelf als Tulsi op Aarde kwam. Een ingewik­kelde legende uit Orissa ziet de struik als de vierde incar­natie van de Godin die als Tulsi verscheen aan het begin van het huidige tijdperk, Kali Yuga. Het verhaal vervolgt met intriges en misleiding onder de Goden, typisch voor de Puranische verhalen, en eindigt met Vishnu’s trans­for­matie van de Godin Tulsi in een basili­cum­struik.

Verering

De tradi­ti­onele verering begint op de elfde dag van de wassende maan in de maand Jyaistha (mei-juni) wanneer de struik wordt gezaaid. Vervolgens wordt de zaailing drie maanden verzorgd. Tijdens deze periode bestaat de verering uit de zorg die aan de zaailing wordt gegeven. Bij volle maan in de maand Ashvina (augustus/september) wordt de verering intenser met gebeden en gezang, elke ochtend een rondgang van zeven keer en een of twee keer per dag het offeren van kamfer- of olielampjes, water, rijst, bloemen en zoetig­heden. Dit wordt voorna­melijk door de vrouwen in het huishouden gedaan. De verering bereikt een hoogtepunt op de elfde dag van de wassende maan in Karttika (oktober/november) tijdens een festival dat Tulsivivaha wordt genoemd: de Godin Tulsi wordt ceremo­nieel gehuwd met Haar gemaal Heer Vishnu. Vishnu wordt op dit huwelijk symbo­lisch verte­gen­woordigd door de saligrama, een zwarte ammoniet (fossiele steen — red.) uit de Nepalese rivier Kali Gandaki. De meest godvruch­tigen eindigen de verering op de veertiende dag door bladeren te offeren aan een rivier of gewijd bassin onder het zingen van de Vishnu Sahasranama, de 1008 namen van de Heer.

Van de houtachtige stengel, takken en zaden van Tulsi kunnen eenvoudige kralen worden gemaakt. Nijvere toege­wijden maken mala’s, kralen­snoeren, van een dode struik die zij hebben verzorgd, vereerd en gehuwd. Deze mala’s worden gebruikt voor japa, het opzeggen van gebeden, en op het lichaam gedragen voor zegen en bescherming van de Godheid gedurende het gehele jaar. Als er geen kralen van worden gemaakt, dient de gedroogde struik alleen in een rivier, oceaan of vijver te worden weggedaan.

Tulsi bezit, evenals alle andere soorten basilicum, opmer­ke­lijke, helende eigen­schappen, zowel natuur lijke als spiri­tuele. Auteur Stephen P. Huyler schrijft, “Naast haar religieuze verdiensten wordt Tulsi al sinds mensen­heu­genis in de Indiase geschriften en overle­vering geprezen als genees­middel tegen bloed- en huidziekten. Oude verhan­de­lingen verheer­lijken de plant als medicijn voor nierziekten en artritis, middel tegen giften en ter voorkoming van muggen- en insec­ten­beten of als zuiveraar van vervuilde lucht. Tulsi, bereid als medicinale thee of als kompres, wordt in India ge bruikt ter versterking van de interne en externe organen. Het wijdver­spreide gebruik doet vermoeden dat deze tradities zijn gebaseerd op praktische werkzaamheid.” De voordelen van basilicum voor de gezondheid worden in elk verkrijgbaar boek over kruiden en ayurved beschreven.

Tulsi wordt ook veel gebruikt om de rituele zuiverheid te bewaren, voor reiniging en om kwaad af te weren. Een blad in de mond van een stervende dient om zeker te zijn van de overgang naar de hemelse rijken. Tijdens een eclips (verduis­tering) worden bladeren ingenomen en ook in bereid voedsel en opgeslagen water gedaan om occulte vervuiling tegen te gaan. Brandstapels bij begra­fe­nissen bevatten vaak tulsihout om de geesten van de doden te beschermen als Bhutagni, vernie­tiger van demonen. Tulsi bladeren en ‑twijgen worden bij de ingang van huizen gehangen om demonen te weren. De aanwe­zigheid van een Tulsi — heiligdom houdt naar verluidt het gehele huis zuiver, vredig en harmo­nieus.

Uit: Hinduism Today (vertaling Sampreshan)

TOP