Suriname en Guyana: Politieke leiders en hun ondemocratische inborst

Hans Ramsoedh

Zow­el in Suri­name als in het buur­land Guyana zijn kort­gele­den verkiezin­gen gehouden. In bei­de lan­den weigeren de zit­tende pres­i­den­ten zich echter neer te leggen bij hun verkiez­ingsned­er­laag. Bij de afgelopen verkiezin­gen op 25 mei in Suri­name leed Bouters­es Nationale Democ­ra­tis­che Par­tij (NDP) een grote ned­er­laag (van 26 naar 16 zetels). Hij wenst een hertelling van de stem­men in Para­mari­bo. David Granger is sinds 2015 pres­i­dent van Guyana. Bij de verkiezin­gen op 2 maart verk­laarde de zit­tende regering dat zij, nog voor­dat de offi­ciële verkiez­ingsre­sul­tat­en bek­end waren, de verkiezin­gen met één zetel ver­schil gewon­nen te hebben. Opposi­tie en inter­na­tionale waarne­mers sprak­en van een fraud­uleuze verkiez­ing­suit­slag. Onder grote inter­na­tionale druk besloot de Guyanese regering tot een alge­hele hertelling van de stem­men. De Guyanese Kiescom­missie maak­te op maandag 8 juni bek­end dat de opposi­tie met 33 zetels de verkiezin­gen had gewon­nen, ter­wi­jl de par­tij van pres­i­dent Granger 31 zetels had behaald. Granger legde zich echter niet neer bij de verkiez­ing­suit­slag en sprak van fraude bij de hertelling.

Ont­moet­ing pres­i­dent Bouterse en pres­i­dent Granger in juli 2018 in Jamaica

Hoe ver­liep het pro­ces in Suri­name na de verkiezin­gen? De uit­spraak van het Suri­naamse volk was ondubbelzin­nig: exit Bouterse en de NDP. De bevolk­ing had meer dan genoeg van het desas­treuze  soci­aale­conomisch beleid, de endemis­che cor­rup­tie, de uitverkoop van de natu­urlijke hulp­bron­nen, de toren­hoge staatss­chuld en de zelfver­rijk­ing door een kleine groep rond de pres­i­dent. In een democ­ra­tisch bestel is het gebruike­lijk dat ver­liez­ers zich neer­leggen bij de verkiez­ing­suit­slag en de win­naars feliciteren met hun verkiez­ingsover­win­ning. Het betekent voor de ver­liezende par­tij dat zij plaats neemt in de opposi­tiebanken en zich onder­w­erpt aan een reflec­tie op de oorza­ak van de verkiez­ingsned­er­laag. Tot op heden heeft de NDP-lei­d­ing zich echter nog steeds niet offi­cieel neergelegd bij de verkiez­ing­suit­slag. Vóór de verkiez­ing verk­laarde Bouterse nog: ‘Het volk is de baas is en wij moeten het hoofd daar­voor buigen’. Reeds een dag na de verkiezin­gen was hij zijn uit­spraak allang ver­geten, want toen hem duidelijk werd dat zijn NDP de grote ver­liez­er was, eiste Bouterse een alge­hele hertelling in het hele land in aan­wezigheid van camera’s. Enkele dagen lat­er werd in plaats van alge­hele hertelling een hertelling van de stem­men in Para­mari­bo geëist. Vol­gens de NDP zouden er onregel­matighe­den geweest kun­nen zijn op de dag van de stem­ming. Door deze par­tij wer­den echter geen con­crete voor­vallen aangegeven met betrekking tot mogelijke onregel­matighe­den. Hertelling is boven­di­en geen zin­volle exerci­tie aangezien alle stem­bu­reaus onder super­visie ston­den van NDP’ers. De organ­isatie van de verkiezin­gen ver­liep behoor­lijk chao­tisch, maar van fraude was vol­gens de voorzit­ter van het Onafhanke­lijk Kies­bu­reau (OKB), Jen­nifer van Dijk-Silos, geen sprake. Zij verk­laarde dat zij in haar twintig­jarige car­rière bij het OKB nog nooit zoveel chaos had gezien en dat het Min­is­terie van Bin­nen­landse zak­en blijk gaf van ‘incom­pe­ten­tie’ en ‘een enorm brevet van ongeschik­theid wat betre­ft de organ­isatie van de verkiezin­gen’. De organ­isatie van de verkiezin­gen was op z’n paars: ver­keerde stem­bil­jet­ten die afgeleverd wer­den bij de stem­bu­reaus, kiez­ers die op som­mige stem­bu­reaus al gestemd had­den wer­den opgeroepen om opnieuw hun stem uit te bren­gen en er ont­brak­en in Para­mari­bo nogal wat processen-ver­baal van een aan­tal stem­bu­reaus et cetera. Met name de offi­ciële afhan­del­ing van de stem­men in Para­mari­bo leverde veel com­motie op. In de optiek van opposi­tie wer­den door de NDP-regering pogin­gen onder­nomen om te inter­veniëren in het democ­ra­tisch pro­ces van het tellen. Waarne­mers van diverse poli­tieke par­ti­jen hebben een week lang nacht­en doorge­bracht in de Antho­ny Nesty Sporthal (ANS) waar de admin­is­tratieve afhan­del­ing van de stem­bil­jet­ten van het kies­dis­trict Para­mari­bo plaatsvond. Dit om te voorkomen dat er gefraudeerd zou wor­den. Al met al duurde het tien dagen voor­dat de offi­cieuze uit­slag van Para­mari­bo bek­end werd gemaakt. Het ver­moe­den bestond dat van regeringswege sprake was van een ver­trag­ingstac­tiek om te kun­nen fraud­eren.
Ondanks het grote ver­lies tra­cht de NDP nog op aller­lei manieren aan de macht te bli­jven. De oppo­si­tionele par­ti­jen VHP, NPS ABOP en PL verk­laar­den een dag na de verkiezin­gen een nieuwe regering te zullen vor­men met Chan San­tokhi als pres­i­dentskan­di­daat. Ondanks dat Brunswijk vóór de verkiezin­gen had verk­laard samen­werk­ing met de NDP uit te sluiten en zich inmid­dels had gecom­mit­teerd aan een coal­i­tie met VHP, NPS en PL is niet­temin van NDP-zijde getra­cht Ron­nie Brunswijk van de ABOP over te halen om met de NDP in zee te gaan. Vol­gens de mofokran­ti [mon­del­ing ver­sprei­den van nieuws of gerucht­en] zou de NDP aan Brunswijk zelfs het pres­i­dentschap hebben aange­bo­den. Blijk­baar tra­cht de NDP op aller­lei manieren aan te sturen op een langer aan­bli­jven in het machts­cen­trum ondanks de uitkomst van de vox pop­uli op 25 mei. De ver­trag­ingstac­tiek van de NDP kan wor­den beschouwd als de laat­ste stu­ip­trekkin­gen van een crim­i­neel regime.

Het buur­land Guyana kent een lang verleden van etnis­che en poli­tieke span­nin­gen. Verkiezin­gen in dit land gaan alti­jd gepaard etnisch geweld. In dit land wordt de poli­tiek gedom­i­neerd door de Indo-Guyanese (Hin­dostaanse) People’s Pro­gres­sive Par­tij(PPP) met in het verleden als charis­ma­tis­che lei­der Ched­di Jagan (1918- 1997) en de Afro-Guyanese People’s Nationale Con­gress (PNC) in de jaren zes­tig, zeventig en de eerste helft van de jaren tachtig onder lei­d­ing van de dic­ta­to­ri­ale Forbes Burn­ham (1923–1985).
De dom­i­nantie van de PNC van de Guyanese poli­tiek tussen 1964 en 1992 betek­ende feit­elijk de ves­tig­ing van een Cre­oolse dic­tatu­ur waar­bij Hin­dosta­nen de posi­tie had­den van tweed­erangs­burg­ers. Niet ver­won­der­lijk is dat tij­dens het bewind van Burn­ham enkele tien­duizen­den Hin­dosta­nen een veilig heenkomen zocht­en in lan­den als de VS en Cana­da. De PNC kon dankz­ij grootschalige verkiez­ings­fraude aan de macht bli­jven. Onder grote inter­na­tionale druk en dankz­ij de aanwe­zig­heid van een team van hon­derd bui­ten­landse waarne­mers in 1992 wer­den voor het eerst na ruim drie decen­nia verkiezin­gen gehouden die vrij waren van manip­u­latie en fraude. Zij maak­ten een eind aan 28 jaar politie­ke alleen­heer­schap­pij van de PNC en mond­den uit in een over­win­ning voor Jagans PPP. Deze par­tij bleef tot 2015 aan de macht. In dat jaar werd David Granger gekozen als pres­i­dent.

Granger was offici­er en nationale vei­lighei­d­sad­viseur van pres­i­dent Burn­ham. In 1979 werd hij benoemd als com­man­dant van het Guyanese leg­er. Hij ging in 1992 met pen­sioen. In 2012 werd hij gekozen als lei­der van de PNC. Door samen­werk­ing met een aan­tal kleinere par­ti­jen (waaron­der een afs­plits­ing van de PPP) werd de naam PNC veran­derd in A Part­ner­ship for Nation­al Uni­ty (APNU)/Alliance for Change (AFC), maar bin­nen deze coal­i­tie is de PNC de dom­i­nante par­tij. In 2012 was Granger de pres­i­dentskan­di­daat voor APNU/AFC. De PPP-kan­di­daat Don­ald Ramo­tar werd in 2012 toen als pres­i­dent gekozen.
In 2015 won de APNU/AFC-coal­i­tie de verkiezin­gen met slechts een ver­schil van één zetel. Nadat een par­lementslid van APNU/AFC zich eind 2019 had aanges­loten bij de opposi­tie restte pres­i­dent Granger niets anders dan nieuwe verkiezin­gen uit te schri­jven op 2 maart 2020.

De APNU/AFC-coal­i­tie claimde de verkiez­ingswinst op 2 maart. De PPP-opposi­tie ver­wierp deze claim en sprak van grootscheepse fraude. Ook inter­na­tionale waarne­mers van de VS, Cana­da, Enge­land, de Europese Unie, Cari­com en de OAS twi­jfelden aan de geloofwaardigheid van de verkiez­ing­suit­slag en eis­ten hertelling in hun aan­wezigheid. De VS dreigden met het blokkeren van buiten­landse geldte­goe­den van Guyana en, eve­nals Cana­da en Enge­land, met het niet-erken­nen van de legit­imiteit van een nieuwe regering onder pres­i­dent Granger. De Cari­com dreigde zelfs haar hoofd­kwarti­er in George­town (de hoofd­stad van Guyana) te ver­plaat­sen naar een ander Caraíbisch land als Granger een hertelling bleef afwi­jzen. Als gevolg van de stri­jd tussen regering en opposi­tie over de uit­slag van de verkiezin­gen namen de etnis­che span­nin­gen in het land toe. Bij rellen tussen Indo- en Afro-Guyanezen in de maan­den maart en april vie­len enkele gewon­den en een dode.

V.l.n.r. Bhar­rat Jagdeo (oud-pres­i­dent van Guyana en sec­re­taris-gen­er­aal van de PPP), pres­i­dentskan­di­daat Irfaan Ali en kan­di­daat min­is­ter-pres­i­dent Mark Phillips

Na ruim een maand gesteggel over de verkiez­ing­suit­slag en onder grote inter­na­tionale druk ging de Guyanese regering uitein­delijk akko­ord met een hertelling. Pres­i­dent Granger en Bhar­rat Jagdeo (ex-pres­i­dent en sec­re­taris-gen­er­aal van de PPP) sprak­en af zich neer te leggen bij de uitkomst van de hertelling die onder inter­na­tion­aal toezicht zou plaatsvin­den. De hertelling van de 465.000 stem­men en 2.339 stem­bussen nam ruim 33 dagen in beslag. Toen het ver­vol­gens zit­tend pres­i­dent Granger echter duidelijk werd dat de oppo­si­tionele PPP op voor­sprong stond, wees hij, ondanks zijn eerdere toezeg­ging, de uit­slag van de hertelling af door te spreken van fraude bij de stem­ming. Tij­dens de hertelling werd duidelijk dat door Grangers par­tij gefraudeerd was bij de eerdere telling. Het afgelopen verkiez­ingsver­loop in Guyana roept rem­i­nis­cen­ties op aan de regeer­pe­ri­ode Burn­ham die dankz­ij grootscheepse fraude ruim drie decen­nia aan de macht kon bli­jven. In de offi­cieuze uit­slag die op maandag 8 juni bek­end werd gemaakt door de Guyanese Kiescom­missie behaalde de PPP 33 zetels en de APNU/AFC van pres­i­dent Granger 31 zetels. Met deze uit­slag wordt de veer­tig­jarige Irfaan Ali (1980) namens de PPP de nieuwe pres­i­dent van Guyana. Hij was eerder par­lementslid en min­is­ter in de PPP-regering. Met Grangers afwi­jz­ing van de verkiez­ing­suit­slag moeten nieuwe geweld­dadi­ge botsin­gen tussen Indo- en Afro-Guyanezen in Guyana niet wor­den uit­ges­loten.

Grangers opstelling ver­toont overeenkom­sten met die van Bouterse: bei­den wensen zich niet neer te leggen bij de verkiez­ing­suit­slag. Zow­el Bouterse als Granger propageert vri­je en eerlijke verkiezin­gen, maar hun han­de­len bewi­jst echter het tegen­deel. In Caraïbis­che poli­tieke krin­gen wordt pres­i­dent Granger omschreven als een ‘sanc­ti­mo­nious gang­ster’ [schi­jn­heilige gang­ster  — quote van John Beale, oud-ambas­sadeur van Bar­ba­dos in de VS en bij de OAS, geciteerd in Inewsguyana.com, 6 Juni, 2020: ‘Opin­ion: Zero Tol­er­ance for any vio­la­tion of democ­ra­cy in Guyana’]. Eve­nals David Granger is Desi Bouterse van het­zelfde lak­en een pak. De opstelling van bei­den betekent een onder­mi­jn­ing van het democ­ra­tisch pro­ces in hun land en geeft blijk van hun onde­moc­ra­tis­che inborst.

TOP