
Kanta Adhin
Suriname vierde op 25 november zijn 50-jarige staatkundige onafhankelijkheid, maar een ongemakkelijke waarheid blijft: het volk heeft toen niet zelf voor onafhankelijkheid gekozen. Een fundamenteel recht werd toen door Nederland niet gehonoreerd, namelijk het recht op zelfbeschikking. En ook Suriname neemt dit recht allesbehalve serieus.
‘Alle volken bezitten het zelfbeschikkingsrecht. Op grond van dit recht bepalen zij in alle vrijheid hun politieke status en streven zij vrijelijk hun economische, sociale en culturele ontwikkeling na’. Zo luidt het eerste deel van artikel 1 van de twee mensenrechtenverdragen die in 1966 in het kader van de Verenigde Naties zijn tot stand gekomen.* Hoewel Nederland beide verdragen al in 1969 had ondertekend, heeft het zich niet gehouden aan deze bepaling. De onafhankelijkheid van Suriname op 25 november 1975 kwam tot stand zonder dat het volk in alle vrijheid kon meebepalen.
Laten we even terugkijken op de vroege jaren zeventig. De Surinaamse verkiezingen van 1973 werden met 22 zetels gewonnen door de Nationale Partijkombinatie (NPK) onder leiding van Henck Arron. Tegenstrever, het VHP-blok onder leiding van Jagernath Lachmon, behaalde de overige 17 zetels. Onafhankelijkheid van Suriname binnen twee jaar was geen onderdeel van het NPK-verkiezingsprogramma noch van de campagne. Sterker, de bevolking werd nooit uitgebreid geïnformeerd over concrete plannen voor een onafhankelijk Suriname. In 1974 kondigde de regering Arron haar voornemen aan, daarbij van harte gesteund, zo niet gestimuleerd, door het progressieve Nederlandse kabinet Den Uyl. Gedreven door de internationale dekolonisatiegolf wilde dit kabinet zich zo snel mogelijk ontdoen van de overzeese rijksdelen.

Beide regeringen hadden haast. Een referendum of tenminste een gedegen informatiecampagne paste daar niet bij. Zelfs toen etnische spanningen opliepen en massale emigratie op gang kwam, werd geen pas op de plaats gemaakt om vertrouwen te kweken. Vooral onder niet-Creoolse bevolkingsgroepen – met name Hindostanen en Javanen – bestond reële angst vanwege racistische uitspraken van de leider van de Partij Nationalistische Republiek (PNR), die zijn stempel drukte op het snelle proces.
Zelfs toen de regering Arron haar meerderheid in het parlement verloor, nam Nederland geen gas terug om meer tijd te gunnen voor verbreding van het draagvlak. Gematigden binnen de NPK zouden daar misschien wel voor te vinden zijn. Maar nee, men nam genoegen met de overstap van een oppositielid waarmee een wankele meerderheid van één werd bereikt. Voor de regering Arron was de hoogte van het bedrag dat zij aan ontwikkelingshulp zou krijgen belangrijker dan het werken aan een stabiele democratische rechtsstaat. Geplaatst voor een voldongen feit kon de oppositie alleen maar proberen er het beste van te maken door een aantal garanties te eisen op het gebied van rechtszekerheid en mensenrechten.
Suriname werd dus niet onafhankelijk op basis van vrije wil van het volk. Een regering zonder mandaat, die zich bovendien niet bekommerde om breed gedragen vertrouwen, en een kolonisator die de zaak koste wat kost snel wilde afhandelen, hebben voor het volk bepaald. Het doet dan ook vreemd aan als je personen heel nationalistisch hoort praten over de onafhankelijkheidsstrijd van Suriname. In 1975 was er geen sprake van een strijd van het volk tegen de kolonisator. Eerder van een klinische ontkoppeling met een geldbedrag als investering in een gezonde toekomst. Van die investering is helaas weinig terecht gekomen, onder meer vanwege onvoldoende deskundigheid en corruptie. De enorme wegloop van goedgeschoold kader was al een veeg teken voor de uitvoeringscapaciteit.
Na de onafhankelijkheid heeft Suriname zich in 1976 aangesloten bij de twee VN-mensenrechtenverdragen en zich dus ook gebonden aan het zelfbeschikkingsrecht van artikel 1. Dit recht omvat meer dan alleen de politieke status van het land. Het betreft ook de economische, sociale en culturele ontwikkeling en, zoals te lezen in het tweede deel van het artikel, de beschikking over natuurlijke rijkdommen en hulpbronnen. Soortgelijke bewoordingen zijn ook te vinden in de Surinaamse grondwet van 1987 die via een referendum werd aangenomen. Dit betekent dat grote projecten met ingrijpende gevolgen niet in achterkamertjes horen te worden beslist tussen ondernemers, intellectuelen, regering en buitenlandse bedrijven.
Vandaag worden inheemse en tribale volken nog steeds buitengesloten bij besluiten over goudwinning en houtkap in hun leefgebied. De vele illegale mijnbouw-, ontbossings- en jachtactiviteiten die er plaatsvinden, worden ook niet of nauwelijks aangepakt. Corruptie is hier veelal de grote boosdoener. Corruptie ondermijnt het zelfbeschikkingsrecht doordat het de autonomie en keuzevrijheid beperkt, en het vertrouwen in politici en instellingen aantast. Nu olie en gas de nieuwe belofte vormen, is het goed te beseffen: natuurlijke rijkdommen behoren het hele volk toe, zo ook de opbrengsten. Wie corruptie bestrijdt, strijdt dus óók voor zelfbeschikking — voor het recht van alle Surinamers om niet te worden beroofd van hun bestaansmiddelen door een kleine elite.
*De twee verdragen zijn: het Internationale Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten en het Internationale Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele rechten, beide te New York tot stand gekomen op 16 december 1966.
Portret: Asha Gaalman-Ghoerbien





