INTERVIEW

Huisarts en docent Geneeskunde Ashna Bishesar: 'Goede gezondheidszorg is een mensenrecht'

Ash­na Bish­e­sar (1971, Door­w­erth) is sinds 2005 werkza­am als huis­arts. Daar­naast is zij vanaf 2010 opleider/docent huis­arts-in-oplei­d­ing aan de VU in Ams­ter­dam. Zij bracht haar eerste tien jaren in Arn­hem door. In 1981 remi­greerde het gezin Bish­e­sar naar Suri­name waar haar vad­er kwam te werken in het fam­i­lier­i­jst­bedri­jf in Nick­erie en haar moed­er als ler­ares op de muloschool in Nieuw-Nick­erie. In 1988 ves­tigde het gezin zich weer in Ned­er­land (Utrecht). Na de mid­del­bare school wilde zij medici­j­nen stud­eren maar zij werd  de eerste keer uit­geloot. Zij besloot toen wiskunde te gaan stud­eren, een vak waar zij goed in was en ook nog inter­es­sant vond. De studie medici­j­nen bleef niet­temin trekken en na een jaar studie wiskunde meldde zij zich weer aan voor de studie medici­j­nen. Deze keer had zij meer geluk en werd zij ingeloot.

Keuze voor het medisch beroep
De affiniteit met het medisch beroep begon bij haar op jonge leefti­jd. Bij veel Hin­dostaanse fam­i­lies wor­den stud­ies als medici­j­nen en recht­en hooglijk gewaardeerd. Een arts of jurist in de fam­i­lie kan alti­jd van pas komen is daar­bij de achterliggende gedachte. Dat was in de fam­i­liekring van Ash­na ook niet anders. De oud­ste broer van haar moed­er stim­uleerde haar om arts te wor­den en maak­te daar alti­jd grap­jes over: ‘Als ik ziek ben moet jij mij beter mak­en’ was  alti­jd een van zijn grap­jes. Toen haar adjie (pater­nale oma) een keer ziek was en behan­deld werd door de arts maak­te dat veel indruk op haar. Hierover vertelt zij: ‘Vol bewon­der­ing keek ik naar het effect dat de komst van de dok­ter had op niet alleen de zieke, maar ook op de fam­i­lie. Veel zor­gen verd­we­nen alleen al door diens aan­wezigheid. Het geroeze­moes in het zieken­huis als de dok­ter eraan kwam en dan de doo­dse stilte waar­bij iedereen luis­ter­de naar wat hij te zeggen had. In die tijd waren het vooral man­nelijke art­sen en ik dacht dit wil ik ook. Het helpen van mensen wan­neer zij het meest kwets­baar zijn en wat dit kan beteke­nen voor zo iemand, vind ik het meest inter­es­sant. Iedereen kan wat voor een ander doen, maar een arts komt dicht bij mensen en probeert patiën­ten te helpen op momenten dat anderen dat niet (meer) kun­nen of de patiënt dit liev­er niet deelt met mensen die dicht bij hem of haar staan of dat hij /zij gewoon een deskundi­ge nodig heeft’. Door de opmerkin­gen van haar oom en de ervarin­gen die Ash­na had met art­sen die betrokken waren bij de behan­del­ing van haar zieke adjie werd het zaad­je in haar hoofd geplant.

Zoek­tocht door de medis­che wereld 
In de jaren 1991–1999 studeerde Ash­na medici­j­nen aan de Eras­mus Uni­ver­siteit in Rot­ter­dam. Het was voor haar een lange zoek­tocht in de medis­che prak­tijk voor­dat zij besloot te kiezen voor het beroep van huis­arts. Na de basiso­plei­d­ing wilde zij zich dol­graag in kinder­ge­neeskunde spe­cialis­eren. In het laat­ste studie­jaar tij­dens het coschap kinder­ge­neeskunde kwam zij echter erachter dat het beroep van kinder­arts toch niet hele­maal was wat zij voor ogen had. In het werken als kinder­arts ver­loopt het con­tact in belan­grijke mate via de oud­ers en zijn kinderen eerder object dan sub­ject. Aangezien zij na de studie even niet wist welke richt­ing zij moest kiezen besloot zij voor een korte peri­ode te gaan werken als verzek­er­ingsarts. Hier­na ging zij bij de GGD werken als jeugd- en als foren­sisch arts. Het werken bij de GGD com­bi­neerde zij met een ver­vol­go­plei­d­ing tot jeug­darts. Ook na afrond­ing van deze ver­vol­go­plei­d­ing merk­te ze al gauw dat de pre­ven­tieve geneeskunde haar te weinig uitdag­ing bood. Na 3–3,5  jaar met plezi­er gew­erkt te hebben bij de GGD besloot Ash­na de over­stap te mak­en naar de huis­arts­ge­neeskunde. Met name het gen­er­al­is­tisch karak­ter van het werken als huis­arts sprak haar aan: het zien van alle leefti­j­den en aller­lei soorten medis­che prob­lematiek. Na afrond­ing van huis­art­seno­plei­d­ing (2003–2005) kwam ze te werken in de huis­art­sen­prak­tijk van Bharos en Kan­hai aan de Paul Kruger­laan in de Schilder­swijk, een zoge­heten ‘achter­standswijk’ in Den Haag. Huis­arts Wal­di Bharos werk­te al ruim vijfen­twintig jaar in zijn prak­tijk.

Werken als huis­arts 
In Den Haag werk­te Ash­na drie dagen in de week. Tachtig pro­cent van de patiën­ten had een Suri­naams-Hin­dostaanse achter­grond. Hele fam­i­lies waren patiënt in deze prak­tijk, vol­wasse­nen die als kind al patiënt waren in deze prak­tijk en die op hun beurt ook weer met hun gezin patiënt waren. In deze huis­art­sen­prak­tijk split­ste de patiën­ten­pop­u­latie zich op naar  de per­soon­lijkheid van de arts: Ash­na had voor­namelijk jonge vrouwen en  man­nen en gezin­nen met kinderen in haar bestand. De klacht­en waarmee zij als huis­arts werd gecon­fron­teerd waren divers van aard, maar er was ook veel  psy­choso­ciale prob­lematiek. Deze klacht­en hin­gen vaak samen met slechte huisvest­ing, finan­ciële prob­le­men, sociale span­nin­gen, echtelijke prob­le­men et cetera. Wat voor haar het werk als huis­arts en dan iemand met dezelfde etnis­che achter­grond als haar patiën­ten bij­zon­der maak­te is dat veel patiën­ten onge­hin­derd hun ver­haal kon­den doen zon­der zich zor­gen te hoeven te mak­en dat er een dok­ter tegen over hem of haar zat met aller­lei vooro­orde­len ten aanzien van afkomst of cul­turele gebruiken, een huis­arts die de achter­grond en cul­tu­ur van de patiënt kent en begri­jpt. Opval­lend was ook dat met name veel oud­ere vrouwelijke Hin­dostaanse patiën­ten informeer­den naar haar achter­grond: ‘wie zijn je oud­ers, waar hebben ze gewoond in Suri­name’? Alsof deze infor­matie de afs­tand voor hen met de huis­arts klein­er maakt.

Op de vraag wat de ervarin­gen in de huis­art­sen­prak­tijk in Den Haag beteke­nen voor haar kijk op het beroep als huis­arts vertelt Ash­na het vol­gende: ‘Als jonge huis­arts was het een veilige omgev­ing om je eerste stap­pen in het huis­art­sen­vak te zetten bij een ervaren dok­ter als Bharos. Ik kon laag­drem­pelig over­leggen en hij stond meteen bij mij in de kamer bij vra­gen om mee te kijken of als er prob­le­men waren. Als jonge west­ers opgelei­de dok­ter leerde ik onder zijn vleugels bin­nen ver­schil­lende cul­turele groepen steeds meer mijn plek te vin­den en te groeien als huis­arts met een eigen patiën­ten­pop­u­latie met diverse prob­lematiek. Ik heb ook deze jaren met veel plezi­er gew­erkt en veel geleerd. Zo leerde ik elke keer opnieuw een inschat­ting te mak­en wie ik tegen­over mij had, wat de achter­gron­den waren en wat mijn insteek moest zijn om de vraag waarmee de patiënt kwam op te lossen of te beant­wo­or­den.  Ik hoorde vele ver­halen van jon­geren en tegen welke gren­zen zij aan­liepen. Soms waren het gren­zen die ver­band hield­en met hun afkomst of etnis­che groep,  maar soms ook met gren­zen die de Ned­er­landse samen­lev­ing stelde aan allochto­nen’, aldus Ash­na.

Toen haar dochter in 2007 werd geboren besloot Ash­na een prak­tijk dichter bij huis te zoeken, te weten in de omgev­ing van Amstelveen. Ze vond het wel moeil­ijk om haar patiën­ten­pop­u­latie in Den Haag achter te lat­en waar ze inmid­dels haar plek gevon­den had, maar ze wist dat ze nog veel te leren had. Het werd in 2014 een huis­art­sen­prak­tijk in Ams­ter­dam-Noord waar ze voor 2–3 dagen als huis­arts thans werkt. In deze huis­art­sen­prak­tijk heeft zij een divers patiën­tenbe­stand: vijftig pro­cent mediter­raan, der­tig pro­cent autochtoon en twintig pro­cent Surinaams/Antilliaans. Eve­nals in Den Haag is de prob­lematiek divers en eve­nals in Den Haag hebben patiën­ten veel klacht­en met een psy­choso­ciale achter­grond. Het is haar over­tuig­ing dat zij ook in Ams­ter­dam-Noord als huis­arts allochtone patiën­ten beter kan begri­jpen in hun prob­lematiek en waar zij tege­naan lopen dan een autochtone huis­arts.

Opleider/docent Geneeskunde Oplei­d­ing
Haar werk als huis­arts com­bi­neert zij sedert 2010 als opleider/docent huis­arts-in-oplei­d­ing bij de VU in Ams­ter­dam. Als oplei­der is zij 1 dag in de week werkza­am. Zij ervaart het als een mooie afwis­sel­ing van haar werk als huis­arts. Voor haar is het belan­grijk­ste dat zij haar actuele ken­nis op peil kan houden en kan reflecteren op haar eigen func­tioneren als huis­arts in de prak­tijk. De eerste jaren als opleider/docent op de VU werk­te zij in de bach­e­lor­fase waar­bij zij stu­den­ten begelei­d­de bij prac­ti­ca, bij hun stage in de huis­art­sen­prak­tijk en het schri­jven van practicu­mop­dracht­en en het mak­en van exa­m­en­vra­gen. Met de jaren en de opgedane ervar­ing is zij doorgeschoven naar de mas­ter­fase waar zij coas­sis­ten­ten begelei­dt tij­dens hun coschap huis­arts­ge­neeskunde, bij de terugkomda­gen. Daar­naast neemt zij ook mon­delinge art­sex­a­m­ens af aan het eind van hun coschap en geeft zij zo nu en dan een col­lege. Voorts heeft zij ook zit­ting in de afs­tudeer­com­missie. Over het afs­tud­eren vertelt zij: ‘Ik vind niets leuk­er dan naar de stu­dent en zijn/haar fam­i­lie te kijken en de trots die je dan ziet. Een mijl­paal voor de stu­dent die nu een jonge dok­ter is’. Sinds  drie jaar is Ash­na ook coör­di­na­tor van het coschap huis­arts­ge­neeskunde in het buiten­land. Hier­bij begelei­dt zij stu­den­ten bij hun stage in een huis­art­sen­prak­tijk in het buiten­land en onder­houdt zij con­tacten met huis­art­sen in het buiten­land. Dat varieert van de Caraïben tot Aus­tral­ië. Ook Suri­name maakt deel uit van de stages in het buiten­land.

Impact van coro­na 
Coro­na heeft een zeer grote impact op haar werk als huis­arts. Huis­art­sen waren genoodza­akt door te werken en alleen bij koorts en/of hoesten mocht­en zij niet werken. ‘Het was een rare sit­u­atie, alleen maar spoedgevallen en coro­naspreeku­ur waar­bij ik met max­i­male bescherming het spreeku­ur moest doen en elke dag hopen dat ik het zelf niet had opgelopen of meegenomen naar huis’, aldus Ash­na. Zij had te mak­en patiën­ten met Coro­na (helaas ook collega’s) en patiën­ten die ook als gevolg van coro­na zijn overleden. Het was zeer ern­stig waarmee zij als huis­arts werd gecon­fron­teerd: ‘Het gril­lige ver­loop van dit ziek­te­beeld waar­bij mensen bin­nen een paar uur ern­stig ziek kun­nen zijn, ter­wi­jl zij het eerder niet waren. Voor mij als huis­arts was het moeil­ijk te beo­orde­len en ik voelde mij machteloos omdat ik gewoon niet wist hoe het zich verder zou ontwikke­len. Ook heb ik gezonde jonge mensen gehad die toch ern­stig ziek zijn gewor­den’, aldus Ash­na. Zij vertelt dat ze als gevolg van Coro­na weer terug is in het verleden in de zin van dat ze als huis­arts weer een witte jas aantrekt. Bij ver­denk­ing van Coro­na bij een patiënt gaat zij met volledi­ge bescherming het con­sult in dat wil zeggen schort, mond­kap bril en hand­schoe­nen. Patiën­ten die mogelijk het coro­n­avirus hebben wor­den in een aparte ruimte onder­zocht.

Bij­zon­dere ervarin­gen als huis­arts 
Een bij­zon­dere ervar­ing voor haar betrof een geval van euthanasie. Vijf jaar na het over­li­j­den van haar  moed­er moest zij een euthanasie doen waar­bij oude gevoe­lens rond het over­li­j­den van haar moed­er waar­bij eve­neens euthanasie in het ged­ing was haar parten speelden. Zij realiseerde zich op dat moment dat het niet om haar ging maar om de betr­e­f­fende patiënt en dat zij haar gevoe­lens opz­ij moest zetten. Ze ver­mande zichzelf en zette door. Toen ver­vol­gens de part­ner van de patiënt aan­gaf dat zij haar emoties had opge­merkt  en fijn vond dat de euthanasie ook iets met haar deed, was ze door die opmerk­ing ger­aakt: ‘Ik weet dat het als dok­ter belan­grijk is om je eigen verdriet/emotie een plek te geven zodat je als dok­ter daar geen last van hebt. Maar er zijn niet­temin momenten in ons lev­en die in een bepaalde sit­u­atie toch ineens een emotie rak­en’, aldus Ash­na. Wat ook veel indruk op haar heeft gemaakt in haar werk als huis­arts is het vertrouwen dat mensen je geven en die soms op het magis­che af het idee hebben dat jij de per­soon bent die hen kan helpen. Ash­na ver­haalt dat ze na terugkomst van haar zwanger­schapsverlof een patiënt bij haar kwam op het spreeku­ur: ‘Hij was heel blij dat ik er weer was, want tij­dens mijn afwezigheid was alles mis gegaan in zijn lev­en. Hij had het idee dat dat kwam omdat ik er niet was. Vol­gens hem kwam nu weer alles goed omdat ik er weer was. Ik ben onder de indruk van het vertrouwen dat mensen je soms geven ondanks dat zij soms oud­er zijn dan ik. Het betekent een beves­tig­ing van het feit dat je soms alleen al door te luis­teren en door je aan­wezigheid mensen kan helpen’, aldus Ash­na.

Lev­ens­lessen
Op de vraag welke ervarin­gen in haar rol als huis­arts haar hebben gevor­md als mens zegt Ash­na het vol­gende hierover: ‘Het kan alti­jd erg­er. Ieder mens maakt in zijn of  haar lev­en van alles mee, maar als huis­arts ben ik er zek­er achter gekomen dat er alti­jd mensen zijn bij wie het lev­en nog zwaarder is en wat daar­bij het meest indruk op mij heeft gemaakt is de pos­i­tiviteit die som­mige van deze mensen aan de dag leggen ondanks hun prob­lematiek en lij­den. Ik besef dat ik andere vrouwen kan helpen door­dat ik ook een vrouw ben, als huis­arts met een allochtone achter­grond allochtone vrouwen in mijn prak­tijk goed begri­jp over wat zij mij vertellen en met mijn advies soms richt­ing kan geven aan hun toekomst. Ook besef ik dat ik veel vrouwen kan helpen in achtergestelde posi­ties door te luis­teren naar hun ver­halen en soms door rolmod­el te zijn’. Ash­na moet dan vaak denken aan haar nani (mater­nale grootoud­er) en haar moed­er die er alle­bei alti­jd op hamer­den dat zij moest stud­eren en haar diploma’s moest halen. Met een diplo­ma kon zij alti­jd voor zichzelf en haar gezin zor­gen was hun devies. Het was in de ogen van haar nani en moed­er een toekomst van finan­ciële vri­jheid en vri­jheid in denken. Tegelijk­er­ti­jd heeft Ash­na ervaren dat niet bij iedereen vri­jheid in denken is ontwikkeld. Velen van ons zit­ten nog vast in oude denkpa­tro­nen die in het verleden pri­ma waren maar in de huidi­ge tijd achter­haald zijn: ‘Begri­jp mij niet ver­keerd, ik zeg hier­mee niet dat je jezelf moet ver­looch­enen en moet ver­geten waar je van­daan komt. Elke cul­tu­ur heeft goede en min­der goede kan­ten. Ik vind dat het van belang is om de goede din­gen uit je cul­tu­ur mee te nemen en nooit te ver­geten wat je roots zijn. Wees trots op jezelf en je afkomst, maar durf ook met een open mind naar anderen en hun cul­tu­ur te kijken. Neem de mensen zoals ze zijn en heb respect voor elka­ars mening, ook al is die niet alti­jd de jouwe. Gebruik je ontwik­kel­ing (wat deze ook is) om het beste uit jezelf te halen. Het is een voor­recht om te kun­nen zijn wie je wilt zijn. Zoals mijn oud­ers het ver­wo­or­den: Mensen kun­nen je  alles afne­men, maar niet je ken­nis en je ontwik­kel­ing. Elke vrouw moet het beste uit zichzelf zien te halen voor haar eigen toekomst!’, vertelt Ash­na.

In haar werk als huis­arts is voor haar lei­dend het helpen en onder­wi­jzen van mensen zodat hun lev­en en met name de kwaliteit van lev­en er beter wordt. Daar­bij is voor haar goede gezond­hei­d­szorg een mensen­recht. Vanu­it die achter­grond betekent voor Ash­na werken als huis­arts in achter­standswijk dat zij haar patiën­ten en met name vrouwen een helpende hand kan toesteken of een duwt­je in de rug kan geven.

Ter afs­luit­ing van dit inter­view wer­den aan Ash­na Bish­e­sar enkele vra­gen ter karak­teris­er­ing voorgelegd:
Suri­naamse of Ned­er­landse keuken? Voor de snelle hap is dat de Ned­er­landse keuken en als het gaat om lekker dineren met gezin geef ik de voorkeur aan de Suri­naamse.
Bol­ly­wood of Hol­ly­wood? In jonge jaren in hoofdza­ak Bol­ly­wood, maar nu in com­bi­natie met Hol­ly­wood.
Film die je nog een keer zou willen zien? The intern, Entouch­able en Pad­ma­vat
Hindipop of merenque? Merenque als herin­ner­ing aan mijn mid­del­bare schoolti­jd, maar op zijn tijd ook Hindipop met een tiener­dochter in huis.
Strand­vakantie of ste­den­trip? Bei­de. Heer­lijk nieuwe omgevin­gen verken­nen, maar ook niets doen en liggen op het strand. 
Ide­ale vakantiebestem­ming? Com­bi­natie van cul­tu­ur en strand, Griekenland/ Griekse eilan­den op dit moment. De cul­tu­ur komt je tege­moet daar en je kan heer­lijk geni­eten van de mid­del­landse zee. 
Naar een feest gaan of wan­de­len in de natu­ur? Naar een feest gaan vind ik heer­lijk in aan­wezigheid van fam­i­lie en vrien­den. Van­wege mijn werk heb ik ook behoefte aan rust in mijn hoofd nodig. Het betekent dus ook wan­de­len om de din­gen los te lat­en.
Welk boek op nachtkast­je? Op dit moment Becom­ing van Michelle Oba­ma.
Sportschool of yoga? Haha­ha, goeie! Geen van bei­de ondanks dat ik weet dat alle­bei belan­grijk zijn voor mij. Op dit moment wan­de­len en hard­lopen.

TOP