Hindostaanse geschiedenis in vogelvlucht

Prof. dr. Chan E.S. Choenni

Belangrijke data en bijzondere ontwik­ke­lingen met betrekking tot de Hindostaanse geschie­denis op een rij.

1863: Afschaffing van de slavernij op 1 juli in Suriname. Dit was een belang­rijke reden voor de Hindostaanse immigratie.

1870: Totstandkoming van het Immigratie traktaat (koelie­traktaat). Er werd toestemming verleend door de Brits-Indische regering aan de Nederlandse regering om Hindostaanse contract­ar­beiders te werven voor Suriname.

1873: Op 4 juni komt het eerste trans­port­schip de Lalla Rookh met 410 Hindostaanse contract­ar­beiders aan in Suriname. Op 5 juni  volgt ontscheping te Fort Nieuw Amsterdam. Daarom werd 5 juni de datum van de viering en herdenking van de Hindostaanse immigratie.

1873–1916: Ruim 34.000 Hindostaanse contract­ar­beiders kwamen naar Suriname. Bijna 12.000 zijn terug­gegaan naar India. Drieduizend Hindostanen uit het Caribisch gebied hebben zich tussen 1873–1920 gevestigd in Suriname.

1884: Opstand op suiker­plantage Zorg en Hoop. Er worden zeven Hindostaanse contract­ar­beiders doodge­schoten, onder wie Janey Tetary.

1895: Besluit om Hindostanen die zich permanent willen vestigen in Suriname een stuk land (domein­grond) van 1,5 tot 2,0 hectare te geven en honderd gulden.

1902: Grote opstand op 30 juli van Hindostaanse contract­ar­beiders op de suiker­plantage Mariënburg. Nadat Hindostaanse opstan­de­lingen de directeur James Mavor hadden vermoord, werd een bloedbad aange­richt door de militairen. Er waren uitein­delijk 22 doden te betreuren. Het massagraf werd met ongebluste kalk overdekt, waardoor de beenderen zijn vergaan.

Een fotoim­pressie van 130 jaar ontwik­keling van Hindostanen van Brits-Indische emigranten via Suriname tot burgers van Nederland.

1910: Verijdeling van het Killinger complot. De Inspecteur van Politie, F. Killinger, wilde een staats­greep plegen om de sociale noden van het Surinaamse volk te verlichten. De Hindostaanse politie­agent Jatan zou hierbij betrokken zijn. Met een grote groep Hindostaanse láthi (gevechts­stokken) vechters zou de kazerne van Fort Zeelandia worden veroverd. Hoewel Jatan later ontkende betrokken te zijn, werden een groot aantal láthi’s gevonden in een werkplaats te Paramaribo. Killinger, Jatan en andere schul­digen werden veroor­deeld, maar kregen later gratie.

1916: Het laatste trans­port­schip, de stoom­schip Dewa, kwam met 700 Hindostanen: 300 stapten uit in Suriname  en 400 in Jamaica. Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog kwam de immigratie tot stilstand.

1916:De Hindostaanse politieke leider Jagernath Lachmon wordt geboren in Corantijnpolder in het rijst­dis­trict Nickerie. Hij verhuisde later naar Paramaribo voor zijn vervolg­op­leiding.

1917: Stopzetting van Indiase contract­arbeid en per 1 januari 1918 volgt de officiële afschaffing. De afschaffing werd in Suriname betreurd, omdat men van mening was dat de Hindostanen in Suriname verge­leken met India het veel beter hadden. Er was vooral behoefte aan immigratie van Hindostaanse vrouwen vanwege het tekort. Pas na de Tweede Wereldoorlog kwam er evenwicht in het  aantal Hindostaanse mannen en vrouwen.

1920: De SIV (Surinaamse Immigranten Vereniging) gebruikt officieel de term Hindostanen/Hindostáni in plaats van Brits-Indiërs. De SIV beveelt de Hindostanen burgers te worden van Suriname en hun cultuur te behouden in plaats van terug te keren naar India.

1920: Hindostaanse delegatie met hoofdtolk Sitalpersad Dube, de zakenman Lutchmon Singh, de ambtenaar Harjalie Hajari en de arts Jang Bahadur Singh bezoekt India. Zij spreken met Mahatma K. Gandhi, de Ali Brothers en Chimman Lal (opsteller van een positief rapport over Hindostanen in Suriname) om de immigratie/contractarbeid te heropenen. Dat was tever­geefs.

2003: Cabaretier Melkman (Hansradj Sardjoe) naast de Immigratieboom. Deze boom werd in 1993 geplant aan het Hobbemaplein (Den Haag).

1927: De in Suriname geboren Hindostanen worden van rechtswege Nederlands onderdaan.

1949: Oprichting van de Verenigde Hindostaanse Partij (VHP). De VHP wint 6 van de 21 zetels voor de Staten (het Surinaamse parlement) bij de algemene verkie­zingen in 1949. De denigre­rende term ‘koelie’ wordt afgewezen en steeds minder gebruikt om Hindostanen aan te duiden.

1958–1967: Bloeitijd van de zogeheten verbroe­de­rings­po­litiek. De VHP onder leiding van Lachmon en de Creoolse NPS onder leiding van Johan Adolf Pengel vormen de regering en de relaties tussen de tweede grootste bevol­kings­groepen blijven ondanks toene­mende concur­rentie op econo­misch gebied vrij harmo­nieus.

1969–1973: De VHPregeert samen met een kleine Creoolse partij PNP, maar krijgt veel oppositie. Vooral Creolen sterk verenigd in vakbonden bestrijden de regering fel wanneer Hindostanen in het kader van repre­sen­ta­ti­viteit worden benoemd op belang­rijke posten.

1971: Hindostanen worden officieel de grootste bevol­kings­groep (142.300 van de 384.900 inwoners oftewel 37%) volgens de algemene vierde volks­telling.

1973: De VHP verliest de verkie­zingen. Henk Arron van de NPK ( Nationale Partij Kombinatie) wordt Premier en kondigt aan dat Suriname op 25 november 1975 onafhan­kelijk zal worden.

1973–1975: Grote aantallen Hindostanen emigreren naar Nederland in verband met de naderende onafhan­ke­lijkheid en uit angst voor de politieke insta­bi­liteit in Suriname.

1975: Op 25 november wordt Suriname onafhan­kelijk na etnische spanningen en verzoening (een brasa) tussen de politieke leiders Lachmon en Arron.

 1980: Militaire staats­greep in Suriname. Etnische politiek en tegen­stelling tussen Hindostanen en Creolen wordt minder relevant in de politiek. Natievorming wordt belangrijk.

1982: In december worden promi­nente burgers, onder wie ook Hindostanen door militaire macht­hebbers doodge­schoten. De reden was volgens de militaire leiding dat zij een coup (machts­greep) aan het beramen waren.

1982: F. Ramdat Missier wordt de eerste Hindostaanse (waarnemend) President van Suriname.

1987: Herstel van democratie. De VHP en samen­wer­kende partners winnen de verkie­zingen. De Hindostaan R. Shankar wordt President van Suriname.

1996: Onthulling Baba en Mai monument ter herin­nering aan de Hindostaanse contract­ar­beiders op het terrein van het koelie­depot (immigra­tie­depot) te Paramaribo.

2001: Overlijden van de belang­rijkste Hindostaanse politieke leider Jagernath Lachmon in Nederland tijdens een werkbezoek.

2012: Er zijn 148.000 Hindostanen in Suriname volgens de zevende Algemene volks­telling. Het aandeel van Hindostanen in de totale bevolking (540.000) is gedaald tot 27 %, maar ze zijn nog steeds de grootste bevol­kings­groep in Suriname.

 2013: Er wonen in Nederland ongeveer 175.000 Hindostanen en dat is ruim1% van de Nederlandse bevolking. Ongeveer de helft van de Hindostanen is in Nederland geboren. Er wonen meer Hindostanen in Nederland dan in Suriname.

2015: Onthulling Mai-Baap monument in India te Kolkata (Calcutta) in wijk Matiaburz/Garden Reach ter herin­nering van de Hindostaanse contract­ar­beiders die naar Suriname zijn vertrokken.

Onder de boom bevindt zich het immigra­tie­plakkaat.

Op 31 augustus 2018 heeft professor Michiel van Kempen tijdens de Jit Narain lezing in Den Haag de vraag geopperd of 5 juni 1873 nog steeds als datum van  de Hindostaanse immigratie moet blijven gelden. Hij heeft namelijk gegevens gevonden van de immigratie van 17 Hindostanen die in mei 1868 met het schip Crikket zijn  overge­bracht uit het Caribisch gebied (ingescheept op Barbados) om op een Surinaamse plantage te werken. Het is een grote verdienste van Van Kempen dat hij deze gegevens in het nationaal archief van Suriname heeft gevonden. Maar wij herdenken de immigratie vanuit India naar Suriname! Bovendien waren er ook andere Hindostanen al sinds 1868 vanuit Guyana naar Suriname geïmmi­greerd. In mijn boek uit 2016 over Hindostaanse contract­ar­beiders (zie Choenni 2016: 238) had ik al hierop gewezen. Er woonden  al 112 Hindostanen in Suriname vóór 1873. De conclusie is dan ook dat 5 juni 1873 als dag waarop de Hindostaanse immigranten vertrokken uit India met het schip Lalla Rookh in Suriname  ontscheepten, de datum moet blijven van  de herdenking van de Hindostaanse immigratie!

TOP