Mehndi
Traditioneel en Trendy

MEHNDI speelt in alle oosterse culturen een belang­rijke rol

Mehndi is de tradi­ti­onele kunst van het versieren van handen en voeten met een pasta gemaakt van de bladeren van de henna­plant. Henna is een kleine struik (Latijnse naam: Lawsonia inermis) die ook bekend staat als henne, al-khanna, al-henna, Jamaicaanse reseda, mendee, Egyptische liguster. De plant groeit in een warm klimaat en is onder meer te vinden in Azië, het Midden-Oosten, Noord-Afrika en het Caribisch Gebied. De bladeren, bloemen en takjes worden tot poeder fijnge­malen en daarna gemengd met warm water. Er kunnen verschil­lende kleuren worden verkregen door er blaadjes van andere planten doorheen te malen, bijvoor­beeld indigo. Om de kleur dieper te krijgen en een langere houdbaarheid van de versiering te garan­deren, kunnen thee, koffie, kruid­nagel, citroensap, suiker en verschil­lende oliën worden toege­voegd.

Waar henna oorspron­kelijk vandaan komt, is niet bekend; wel dat de plant al zo’n 5000 jaar gebruikt wordt voor cosme­tische doeleinden en voor genezing van verschil­lende kwalen. Er zijn histo­rische aanwij­zingen dat het gebruik van de plant voor artis­tieke doeleinden uit het oude India stamt. Evenwel zijn er ook bronnen die melden dat de Moguls het henna­ge­bruik in de 12e eeuw in India hebben geïntro­du­ceerd, lang nadat het gebruik van de plant reeds bekend was in het Midden- Oosten en Noord-Afrika. Eén van de oudste gedocu­men­teerde gebruiken is het verven van vingers en tenen van farao’s in Egypte, voordat ze werden gemum­mi­fi­ceerd.

Verschillende tradities

De tradi­ti­onele kunst van mehndi varieert van land tot land, al naar gelang de heersende culturele en religieuze traditie. Mehndi speelt vooral een belang­rijke rol in de culturen van Azië, het Midden-Oosten en Noord-Afrika, waar henna voor versiering wordt gebruikt. De motieven verschillen per cultuur, per gemeen­schap. Deze worden geïnspi­reerd door inheemse stijlen, lokale archi­tectuur, de natuur­lijke omgeving en de indivi­duele aanleg van de kunste­naars. Vaak worden religieuze motieven gebruikt. In Zuid-Azië wordt op de handpalm een cirkel­vormige figuur getekend, die vervolgens wordt opgevuld met fijne versie­ringen. Op de toppen van de vingers wordt een henna­kapje aange­bracht, alsof de vinger­toppen gedoopt zijn in mehndi. In het Midden- Oosten worden grote bloem­pa­tronen getekend, terwijl in Noord-Afrika hele ingewik­kelde versie­ringen worden gemaakt rondom het motief van een pauw, vlinder of vis. Deze worden vervolgens met fijne tekeningen aan elkaar verbonden, waardoor het geheel het effect van een kanten handschoen krijgt. In Soedan zijn de motieven daaren­tegen vrij grof en hoekig. De Pakistaanse en Noord- Indiase stijl lijken op el kaar. Ook hier is sprake van een ‘kanten handschoen’. Maar in Pakistan worden bijvoor­beeld geen motieven van mensen of dieren gebruikt. Dit houdt verband met de religie die verbiedt dat derge­lijke afbeel­dingen op het lichaam zijn aange­bracht tijdens het gebed. In India en het Midden-Oosten wordt de roodbruine henna gebruikt; in Afrikaanse landen ziet men veel de zwarte kleur. Henna wordt in veel landen ook gebruikt om de huid af te koelen, te beschermen of te behan­delen. De kleurstof wordt dan gewoon op de huid aange­bracht, zonder patronen. Ook kan men gewoon erin gaan staan (‘henna-schoen’). Wester se popsterren en Hollywood acteurs hebben mehndi tot een populaire trend gemaakt. Hierbij worden vaak motieven aange­bracht in de vorm van een ring of een armband. Het gebruik van mehndi heeft in het westen een hoge vlucht genomen omdat het als een aantrek­kelijk alter­natief voor tatoeëren wordt gezien: niet blijvend en bovendien pijnloos. Actrice Demi Moore en zangeres Gwen Stefani be hoorden tot de eerste sterren die mehndi gebruikten. Andere trend­setters zijn Madonna en Naomi Campbell.

Mehndi en huwelijk

In alle oosterse culturen speelt mehndi een belang­rijke rol bij huwelijks­ce­re­monies. Geen enkel huwelijk is compleet zonder dat de handen en voeten van de bruid zijn versierd. De mehndi­avond is te verge­lijken met de vrijge­zel­len­avond in het westen. Alle vrouwe­lijke familie­leden en vrien­dinnen van de bruid komen bijeen om de versiering bij te wonen. In Arabische landen wordt de mehndi-avond een paar dagen voor het huwelijk gehouden. De viering is vrijwel hetzelfde als in India. De handen en voeten van de bruid worden versierd, er worden liedjes gezongen en de bruid wordt geplaagd met haar toekomst bij haar schoon­fa­milie. Veel bruiden geloven dat hoe dieper de kleur van de mehndi is, des te groter de liefde die zij van hun schoon­fa­milie zullen ontvangen. Vooral van de schoon­moeder, want in Aziatische culturen is haar zegen erg belangrijk. De diepe kleur is ook een teken van geluk voor het bruidspaar. Het is ook gebruik dat de namen van het bruidspaar verscholen onder de mehndi staan geschreven. De bruids­nacht kan dan niet beginnen voordat de bruidegom de namen heeft gevonden. Een bruid wordt niet geacht huishou­delijk werk te verrichten voordat de mehndi is vervaagd. Veel van de symboliek van de motieven is verloren gegaan. Als symbool van geluk zijn nog steeds populair de motieven van een pauw, lotus en olifant met opgeheven slurf. In sommige tradities, bijvoor­beeld in Kashmir en Bangladesh, worden ook de handen van de bruidegom versierd. In de loop der tijd hebben zich speciale manne­lijke motieven ontwikkeld.

Helende eigen­schappen

het oosten worden aan henna helende en zelfs magische eigen­schappen toege­schreven. De plant wordt gebruikt voor de behan­deling van huidziekten, het voorkomen van haaruitval en het vermin­deren van zwellingen van de huid ontstaan door hitte. In de plant wordt een bruine, harsachtige substantie aange­troffen die dezelfde chemische eigen­schappen als looizuur heeft. Deze stof wordt zowel inwendig als uitwendig gebruikt ter behan­deling van onder meer lepra, pokken, darmkanker, hoofdpijn en bloed­verlies tijdens de bevalling. Ook eczeem, spier­krampen, schimmel- en bacte­riële infecties kunnen ermee worden behandeld. De bloem produ­ceert een reukstof waarvan Egyptenaren vroeger olie en zalf maakten, die werden gebruikt om de ledematen lenig te houden. Van de vrucht wordt gezegd dat die een menstru­a­tie­op­wek­kende werking heeft. Verder dient henna in sommige culturen ook om het kwade te verdrijven. In Marokko worden de deuren van een nieuw huis vaak met henna beschilderd om geluk af te smeken en het kwade te verdrijven. Soms ziet men ook henna op het voorhoofd van dieren (paarden, melkkoeien) om hen tegen het kwade oog te beschermen. Op begraaf­plaatsen worden grafstenen met henna gewassen om de geesten te behagen.

Het aanbrengen van mehndi

In de meeste winkels is kant-en-klare mehndi te koop. Soms zijn er ook afdruk­vormen te koop om het aanbrengen te verge­mak­ke­lijken. Bij huwelijken worden vaak profes­si­onele mehndi-artiesten ingehuurd, maar het kan ook veel familie­plezier opleveren als een familielid deze taak op zich neemt.

1 Gebruik een half kopje hennapoeder. Om de kleur dieper te maken, kunnen thee, koffie, kruid­nagel, citroen of suiker worden toege­voegd.

2 Doe het geheel in een kom of schaal, waarvan u het niet erg vindt dat er vlekken op blijven zitten.

3 Voeg een klein beetje kokend water toe en een paar druppels jasmijnolie. Meng het geheel totdat er een pasta ontstaat ongeveer zo stevig als tandpasta.

4 Sluit de kom of schaal goed af en laat de pasta ongeveer 2–3 uren staan.

5 U kunt allerlei voorwerpen gebruiken om de mehndi aan te brengen, afhan­kelijk van hoe fijn en ingewikkeld de motieven zijn die men wil hebben. Over het algemeen worden tanden­stokers gebruikt.

6 De mehndi is goed ingetrokken na ongeveer drie uren.

7 Als u citroensap en suiker hebt toege­voegd, zal de mehndi langer op het lichaam blijven.

8 Eenmaal droog kan de losse mehndi zo van de handen en voeten worden afgeschud, maar de plaatsen waar de versiering is aange­bracht mogen tenminste 12 uren niet gewassen worden.

Uit: Hinduism Today (vertaling Sampreshan)

TOP