Gezondheid en Geluk

Madhuri Doerga

Zittend in meditatie op mijn favoriete rots bij de oever van de Ganges in Rishikesh voel ik een krachtige nieuwe inspi­re­rende energie door m’n hele zijn circu­leren. Een dankbaar, intens geluks­gevoel stroomt door me heen. Als ik uit de meditatie kom, geniet ik van het rustige kabbelen van de stroom­ver­snelling van de Ganges en van de warmte van de zachte novem­berzon. Ik pak mijn notitieblok en begin zomaar te schrijven. De woorden stromen spontaan uit m’n geest en het  houdt niet op, wat mij al meer dan twee jaar niet lukte door een nare gebeur­tenis in mijn fysieke leven.

Ik word nu herinnerd aan mijn eindexamen Nederlands op de Kweekschool in Suriname. Voor het schrijven van een essay moesten wij kiezen uit verschil­lende titels waarvan geen één mij aansprak. De eerste 15 minuten verstreken en ik kon geen keuze maken uit die rare titels. Op een gegeven moment ‘pakte’ ik in een opwelling één van de titels en begon klakkeloos te schrijven wat er maar in me opkwam. Wis en waarachtig kreeg ik het hoogste cijfer voor essay schrijven en slaagde met het hoogste cijfer voor o.a. Nederlands.

Schrijven over zoiets bekends en toch weer niet bekend, het menselijk lichaam, moet nu ook wel lukken. Het menselijk lichaam is, zonder dat wij het beseffen, een wonderlijk apparaat. Het wordt in de yoga- en hindoe­fi­lo­sofie niet alleen de voort­be­we­gende tempel van God genoemd, maar ook de wagen van de ziel. Want het voort­be­wegen van het lichaam, alle licha­me­lijke functies, waaronder ook de denkende geest valt, worden door de ziel bestuurd. Ook wel: de Kracht, de Kosmische Energie achter de zintuigen, achter de licha­me­lijke functies, achter het denken. Al deze functies in het mense­lijke apparaat worden bestuurd door die Eeuwige onver­an­de­rende, onbeïn­vloedbare godde­lijke Vonk diep in onze inner­lijke Kern. Zelfs atheïsten en gnostici die niet in het begrip God geloven, geloven wel in een kosmische kracht (hetzelfde als ‘the God within’).

Zoals wij naar de tempel gaan om God te vereren, zo zou elk mens zijn/haar lichaam moeten vereren en respec­teren om zowel lichaam als ziel (onze Atman) op verschil­lende manieren te voeden en gezond te houden. Want alleen met een gezond lichaam zijn wij in staat om God te vereren. Zoals te lezen in de Bhagvad Gita, hoofd­stukken 6 en7, is het menselijk lichaam de materiële manifes­tatie, voort­ge­vloeid uit de immate­riële, alles overheer­sende en onver­gan­ke­lijke Hogere Macht die wij de naam God hebben gegeven.

Berusting of accep­tatie?

Hoe dit wonder­baar­lijke instrument, dat ons lichaam is, te voeden en gezond te houden? Om deze vraag te beant­woorden moeten we eerst begrijpen wat gezond zijn/gezondheid betekent. Komt het woord gezond/gezondheid in je vizier, dan krijg je gelijk de associatie met het tegen­ge­stelde: ziek zijn/ziekte. Mogen wij dan niet of nooit ziek worden, ziek zijn? Deze associatie hoort bij de dualiteit van het leven. Zonder dualiteit is er geen verbinding, het één-zijn, mogelijk. Wij hebben dualiteit nodig om tot een verbinding met het Hogere te evolueren. Alles wat geschapen is, is aan veran­dering en verval onder­hevig. Zo ook ons inwendig en uitwendig lichaam. De ene ziekte is te genezen (griep, ontsteking), de andere soms wel, soms niet. Alhoewel ik het vaak zelf niet begrijp, heb ik me door vele spiri­tuele leraren laten vertellen dat alles wat ons overkomt een reden heeft; ook voor nare langdurige, chronische en ongenees­lijke ziekten. Er zijn nou eenmaal dingen in het Universum die ver voorbij ons begrips­ver­mogen gaan.

Het meest belang­rijke is: “Hoe gaan we zelf met verve­lende kwalen en nare ziektes om?”

Een munt heeft twee zijden waaruit we kunnen kiezen. Wij zijn door het Universum begiftigd met een vrije wil, daarmee ook met de vrijheid om te kiezen. Kies je voor: ‘deze ziekte is mijn lot, ik moet maar berusten’. Óf: ‘deze ziekte zie ik als een nieuwe, grote en zeer moeilijke uitdaging in mijn leven. Al is de ziekte chronisch of ongeneeslijk, ik accepteer deze opgave en zet alles op alles en vecht om mijn leven te veraan­ge­namen en te verlengen; misschien kom ik er krach­tiger uit voor een eventueel volgend leven’. Dit is de clou van het leven. De keuze is aan ons: ‘lot’ of ‘accep­tatie’ en vechten? Er is een groot verschil tussen berusten en accep­teren. Berusten maakt zwak, accep­teren geeft inner­lijke kracht!

Hoe vaak moet ik niet als profes­si­onele yogado­cente / yogathe­ra­peute van velen horen: “Je doet zoveel yoga en toch word/ben je ziek”. Mijn reactie nu? Een smiley geven en van binnen mijn hoofd schudden. Want gaandeweg de jaren, gaandeweg mijn spiri­tuele groei die blijft voort­schrijden, ben ik eindelijk en gelukkig gaan begrijpen dat ziekte/ziek zijn, zowel licha­melijk als mentaal, ook bij onze geeste­lijke en spiri­tuele groei hoort. Maar dit betekent niet dat we bij de pakken moeten neerzitten en denken: ‘ach, het is toch mijn lot, mijn karma’.

Zorgen voor een gezond lichaam en geestelijk welbe­vinden is een grote ‘zelfplicht’ (persoon­lijke dharma). Het betekent keihard werken door jezelf voor jezelf. Precies zoals men keihard werkt voor studie en materiële vooruitgang, precies zo keihard zal men moeten werken voor het behoud van een redelijk gezond lichaam en het geestelijk welbe­vinden. Denk aan die grote groep mensen die het materieel heel goed hebben, zoveel bezitten in geld en goederen dat ze het niet eens alleen op kunnen maken, terwijl ze hartstikke ziek zijn, eenzaam en diepon­ge­lukkig. Tijdens mijn recente verblijf in een ayurveda kliniek in Rishikesh werd het verhaal verteld over de dochter van een machtig rijke bekende fabrikant in edelstenen en dure sieraden. Verslaafd aan drugs en alcohol, zware depressie, halfnaakt lopend door de straten van Rishikesh, zocht ze haar heil in een bekende ashram bij de Ganges. Hopende hier redding te vinden. Maar dat gaat natuurlijk niet zomaar, als je er niet zelf keihard voor wil werken.

Net als ziek worden/ziek zijn hoort ook oud en bejaard worden en licha­me­lijke verzwakking bij het leven van de mens. Tussen het 25e en 30elevensjaar begint bijvoor­beeld artrose al toe te slaan. Een heel normaal verou­de­rings­proces dat we zeker met yoga en meditatie kunnen vertragen. Door  ons immuun­systeem krachtig houden kunnen bepaalde ziektes worden voorkomen en vaak genezen. Dit vraag om de juiste voeding, de juiste leefstijl en bovenal een juiste manier van denken (meer positief dan negatief; het verleden laten voor wat het is). Zoals een auto, die ook een apparaat is, op den duur manke­menten vertoont, zo vertoont ons lichaam bij tijd en wijle manke­menten. Zoals wij onze auto en het huis waarin we wonen moeten onder­houden, zo hoort het ook met het menselijk lichaam. Belangrijk is dat wij, al dan niet met medische en/óf alter­na­tieve hulp, hard moeten werken om te herstellen van ziekte en/of om redelijk gezond te blijven.

Wat is gezondheid?

Gezondheid betekent niet het afwezig zijn van ziekte. Op grond van mijn jarenlang opgedane kennis en ervaring met yoga, meditatie en ayurveda geloof ik er stellig in dat gezond zijn en gezond voelen gebaseerd zijn op het evenwicht in de elementen waaruit wij bestaan: Vata (lucht), Pitta (vuur), Kapha (water). Dit wordt onze consti­tutie genoemd en is meestal gevormd door één of een combi­natie van deze elementen, waarbij meestal één element domineert. Er is niet een continu constante waarde. Door allerlei omstan­dig­heden, onder andere stress, kan één van deze elementen te veel domineren, waardoor er een disbalans ontstaat in onze consti­tutie. Door deze disbalans in onze consti­tutie treden allerlei gezond­heids­klachten op (zgn. fybro­my­algie, chronische vermoeidheid), zelfs slape­loosheid. Ook wat genetisch latent aanwezig is in ons systeem kan zich dan gaan manifes­teren (bijvoor­beeld hoge bloeddruk, diabetes, reuma en zelfs kanker). Daarnaast speelt de aard van het beestje zeker een grote rol. Denk hierbij aan eet- en leefstijl (veel vlees, overmatig alcohol­ge­bruik, roken) en in het bijzonder het denkpa­troon dat langdurig, soms het hele leven, negatieve ervaringen en emoties vasthoudt, niet loslaat (geeste­lijke hygiëne). Men blijft aldoor maar in de slacht­of­ferrol waardoor men steeds in stress leeft, met alle nare gevolgen voor de gezondheid. Boosheid, ontevre­denheid, onzekerheid, laag zelfbeeld, te veel willen hebben/bezitten (gehechtheid aan materiële zaken), jaloezie, het niet lekker in je vel zitten, zijn allemaal veroor­zakers van stress die daarop weer de meeste gezond­heids­klachten en ziektes veroor­zaakt. Een goede ontwik­keling van de Yama’s en Niyama’s (eigen­schappen die harmonie en inner­lijke vrede bevor­deren) zorgen ervoor dat deze negatieve kwali­teiten plaats maken voor deugdzame kwali­teiten, die je gezondheid zeker bevor­deren.

Bij elkaar opgeteld houdt gezondheid in: een redelijk evenwicht in fysieke, mentale en zeker ook spiri­tuele staat (het diep innerlijk welbe­vinden). Is dit alles in evenwicht, dan ben je ook in staat al je levens­taken, dagelijkse verplich­tingen met plezier uit te voeren. Het diep innerlijk welbe­vinden stelt ons in staat om de dagelijkse stress die ons blijft plagen de baas te zijn doordat het evenwicht in de consti­tutie ook ervoor zorgt dat wij onze inner­lijke potentie tot zelfge­nezing kunnen gebruiken. Is er een harmo­nische wissel­werking tussen alle boven­ge­noemde compo­nenten, te weten consti­tutie, Yama’s/Niyama’s, leefstijl, denkstijl (licha­me­lijke en geeste­lijke hygiëne), eetstijl en gehechtheid,  dan zijn ook de drie elementen Vata, Pitta, Kapha in evenwicht. Zijn de drie elementen in evenwicht dan zit je lekker in je vel. De geest, het denken, alle organen en andere grove en subtiele onder­delen van het menselijk lichaam functi­o­neren dan in harmonie. Men ervaart een redelijk constante waarde van inner­lijke vrede en geluk en daarmee ook een tevreden gezonde staat in lichaam en geest.

Bronnen:
• Bhagvata Geeta en andere lectuur van swami Shivananda
• The Path Beyond Sorrow en ander lectuur van swami Chitananda
• Living with the Himalayan Masters: swami Rama
• The science of Ayurveda: Baba Ramdev
• Inzichten uit alle teachers training courses voor Patantjali Ashtanga yoga, yoga therapie, kundalini-kriya yoga en praktijk ervaringen als yoga docente (www.yogapraktijk-swarda.nl)

Foto’s: Madhuri Doerga

www.yogapraktijk-swarda.nl
 info@yogapraktijk-swarda.nl

TOP