Dit artikel is een bijdrage in het kader van 50 jaar onafhankelijkheid van Suriname.

Gesprek met pedagogisch adviseur Aisah Manraj-Abdoel

Kanta Adhin
[ 10 juli 2025 ]

“Hindostanen doen het goed, maar we moeten het succesverhaal wel nuanceren.”

In de aanloop naar de onafhankelijkheid van Suriname op 25 november 1975 vertrokken tienduizenden Surinamers naar Nederland uit vrees voor een onzekere toekomst. Het grootste deel vestigde zich in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Ze hadden dan wel hun Nederlandse nationaliteit behouden, maar het leven in Nederland was heel anders dan in het tropische Suriname; ze liepen aan tegen uitdagingen als discriminatie, slechte behuizing en werkloosheid. Daarnaast was er sprake van culturele ont­worteling. De Surinaamse welzijnsorganisaties die vanaf de jaren zeventig in diverse steden ontstonden, boden gerichte ondersteuning. Veel Hindostanen vestigden zich in Den Haag; daar had je de Stichting voor Surinamers en later het Surinaams Regionaal Steunpunt. Anno 2025 vormen Hindostanen zo een 10% van de ruim 560.000 inwoners en zijn daarmee de grootste minderheidsgroep in deze stad. Den Haag wordt tegenwoordig ook de Hindo­staanse hoofdstad van Europa genoemd. Hindo­stanen worden gezien als een dynamische gemeenschap met een stabiele sociaaleconomische positie en een rijk cultureel leven. “Ik ben er trots op dat het goed gaat met onze groep, maar er zijn nog steeds aandachtspunten die niet mogen worden verwaarloosd,” zegt Aisah Manraj-Abdoel, cultureel antropoloog en pedagogisch adviseur, die zich al meer dan dertig jaar bezig­houdt met hulpverlening aan kwetsbare groepen. Zij is van mening dat stellige uitspraken dat Hindostanen succesvol zijn, nuancering verdienen.

Aisah Manraj (Foto: Hindorama)

Veel kracht geput uit pijn en verdriet
In het begin ging het om hulpverlening die specifiek gericht was op Surinamers, in het bijzonder Hindo­sta­nen als grootste groep in Den Haag. Aisah maakte alle her­vor­mingen en re­or­ganisaties van de welzijnssector mee al naar gelang het over­heidsbeleid met betrekking tot de integratie van minder­heden, toegankelijkheid van de hulp, efficiëntie, sturing en verantwoording van subsidies verander­de. Etnisch-specifieke welzijnsorganisaties werden in de jaren negentig samengebracht of vervangen door grotere, professionelere instellingen. Er werd een overstap gemaakt van doel­groepen­beleid (beleid per etnische groep) naar behoefte­beleid (gericht op sectoren als armoede, werkloosheid, huis­vesting, ongeacht afkomst). Aisah heeft zich in dat veranderende veld staande gehouden en is zich blijven bekommeren om de kwetsbaren in de samenleving. “Je kunt je ogen niet dichtdoen voor degenen die nog wel problemen hebben, ook al gaat het als groep nu beter.”

Aisah verhuisde op elfjarige leeftijd uit Paramaribo naar Nederland. Ze arriveerde op Schiphol op 4 juni 1972 samen met haar náni en náná (grootouders van moederszijde). Zelf heeft zij de nodige uitdagingen gekend als kind. Ze werd geboren uit een relatie van haar moeder met een getrouwde hindoeman. Haar moeder vertrok in de jaren zestig naar Nederland en liet haar in Suriname achter bij haar náni en náná. Náni was hindoe, náná was moslim. Aisah draagt de achternaam Abdoel van haar moeder. Toen zij drie maanden was hebben haar grootouders haar laten dopen en draagt zij ook de voornaam Elisabeth. “Toen mijn náni en náná in Suriname gingen trouwen, was dat een heel gedoe. Echt not done dat een hindoe en moslim met elkaar gingen trouwen. Uiteindelijk ben ik in Nederland ook met een hindoeman getrouwd. Dat gaf ook nog wat voeten in de aarde. Het blijft een gevoelige kwestie.”

De driejarige Aisah met haar náná en náni in Suriname

Het begin van de jaren zeventig in Suriname werd geken­merkt door politieke onrust naar aanleiding van de verkiezingen van 1969. Daarbij was de Hindostaanse partij VHP als grootste uit de bus gekomen. De daarop gevormde regering Sedney ondervond veel tegenstand, onder meer vanuit de vakbonden die om het minste en geringste stakingen organiseerden. “Omdat het erg onrustig was in Suriname raadden mijn moeder en haar broer die ook naar Nederland was verhuisd, mijn náni en náná aan naar Nederland te komen. “Wij hadden het goed in Suriname; mijn náná werkte als stratenmaker. Eenmaal in Nederland hebben wij het niet makkelijk gehad met ons te settelen. Ik moest mijn basisschool afmaken en heb twee jaar in Zoetermeer bij mijn oom gewoond. Mijn moeder wilde ten aanzien van mij niet haar moederrol vervullen; zij was inmiddels getrouwd met een Nederlandse man en had kinderen. Ik heb drie halfzussen met wie ik nog nooit contact heb gehad. Ik heb wel kennisgemaakt met de kinderen van mijn vader, maar heb verder ook geen contact met hen. Mijn aanwezigheid confronteert hen te veel met een deel uit het verleden van hun vader dat ze liever willen vergeten.” Na de basisschool ging Aisah in 1974 weer bij haar náni en náná wonen. Deze waren nog altijd erg klein behuisd in Den Haag, bij een hospita. “Ik zal mevrouw Pengel van de Stichting voor Surinamers nooit vergeten. Zij was maat­schappelijk werkster daar en heeft ervoor gezorgd dat wij konden verhuizen naar een huurwoning. Mijn náni stierf op 59-jarige leeftijd in 1979 en mijn náná in 1980. Hij was 65. Zij hadden veel heimwee naar Suriname en hadden een paar maal geboekt om terug te gaan, maar elke keer was het toch geen goeie tijd om terug te gaan.“

Na het overlijden van haar náná moest Aisah uit de woning. Ze woonde toen weer een tijdje bij haar oom. “Ik vond het geen prettige situatie. Jit Baldewsingh was onze huisarts – mijn náni was letterlijk zijn eerste patiënt – en hij bood mij ruimte aan boven zijn net verbouwde praktijk. Ik ben hem daar altijd ontzettend dankbaar voor geweest.” Aisah begon te studeren aan de Bibliotheek- en Documentatieacademie in Den Haag. “De academie was aan de Paramaribostraat. Ik volgde een opleiding tot assistent-bibliothecaris. Baldewsingh noemde mij bij patiënten vaak als voorbeeld van een meisje dat serieus studeerde. Ik heb als kind veel afwijzing gekend, maar uit mijn pijn en verdriet heb ik kracht geput om van mijn leven iets te maken. In mijn derde jaar leerde ik mijn man kennen. Hij studeerde niet-westerse sociologie. Hij begon te werken en maakte zijn studie niet af. Ik stopte bij de academie en begon later aan mijn studie culturele antropologie aan de universiteit in Leiden en studeerde af in 1990. Ik had nooit gedroomd dat ik naar de universiteit zou gaan. Dankzij mijn man heb ik dat kunnen doen. Hij heeft mij door dik en dun gesteund.”

Aisah met Yamina Markai van buurthuis De Mussen tijdens inloopspreekuur voor vrouwen (Foto: De Mussen)

Eigen waarden niet zomaar overboord gooien
Aisah werkte twee jaar bij het Regionaal Centrum Buitenlanders in Den Haag. In 1992 ging ze aan de slag bij het Surinaams Regionaal Steunpunt (SRS). Dat was een tweedelijns welzijnsorganisatie voor Surinamers in Den Haag en omgeving die zich meer met onderzoek en beleid bezighield. De eerstelijns Stichting voor Surinamers was inmiddels opgeheven en het maatschappelijk werk werd gedaan door zelforganisaties als Eekta. Bij SRS werkte Aisah elf jaar als consulent Emancipatie. “We kennen het beeld van de onderdrukte Hindostaanse vrouw. Dat was er, maar Hindostaanse vrouwen bleven niet meer lijdzaam in een slecht huwelijk zitten. Wat je echter ook vaak zag, was dat mannen en vrouwen niet goed met elkaar communi­ceer­den en daardoor snel tot een scheiding kwamen. In Suriname zou zoiets in familieverband worden besproken en misschien werd er ook een pandit bij gehaald. Maar in Nederland zag men dat al gauw als bemoeienis. En deze trend is zich gaan doorzetten. We zijn steeds zakelijker geworden. We zijn agendamensen geworden. De vanzelf­sprekendheid om bij iemand langs te gaan, is er niet. Kan ook niet meer. Zo zijn we meegegaan met de dominante groep. Het is allemaal te verklaren, maar dat maakt het niet minder jammer. Onze waarden moeten we niet zomaar overboord gooien. Je merkt dat ook nu in Nederland mantelzorg door familieleden wordt gestimu­leerd. Oppasoma’s en -opa’s zijn onder Neder­landers nu heel gewoon. Vroeger was dat not done. Deze ontwikkeling heeft veel te maken met de hoge kosten van zorg en kinderopvang, maar er zit zeker ook een stukje positieve verandering in van hoe men tegen familierelaties aankijkt.”

Doordat de subsidie van de provincie Zuid-Holland steeds minder werd, volgde er een reorganisatie waarbij SRS werd opgeheven en de medewerkers deels opgingen in Meander in Alphen aan den Rijn. Het doelgroepenbeleid werd ingewisseld voor behoeftebeleid. Aisah werkte daar acht jaar als adviseur onderwijs. Ze gaf onder meer gastcolleges aan de Haagse Hogeschool over de omgang van docenten met diversiteit. Opvoeding in Hindostaanse gezinnen was een van haar aandachtsgebieden. “Ik vond de aanpak per sector wel verrijkend. In het begin toen Surinamers pas in Nederland kwamen, was zo een doelgroepenbeleid wel nodig. Maar gaandeweg was de problematiek niet meer specifiek voor Surinamers, in het bijzonder Hindostanen, en kon je ook veel leren van hoe het bij andere groepen gaat.” Na weer een reorganisatie werden medewerkers van Meander ondergebracht bij de organisatie Jeugd, Samen­leving en Opvoeding in Gouda (JSO). Hier werkte Aisah vier jaar. Toen ging JSO van een door de overheid gesubsi­dieerde welzijnsorganisatie over naar een kleinere gespecialiseerde zelfstandige organisatie. “Ik belandde op mijn 55ste in de uitkering en vroeg me af of ik weer aan de bak zou komen. Ik heb toen mijn eigen stichting You Matter! opgericht en daarmee diverse bijeenkomsten verzorgd over voor Hindostanen gevoelige thema’s, zoals seksuele geaardheid, autisme en eenzaamheid onder ouderen.”

We zijn los van elkaar geraakt
Aisah bleef solliciteren en kreeg nu een kleine acht jaar geleden eerst een aanstelling als sociaal cultureel werker en later als pedagogisch adviseur bij het Opvoedsteunpunt in Den Haag. “Dit wordt ook mijn laatste baan. Eerder heb ik altijd in de hoek van onderzoek en beleid gewerkt en nu ben ik echt in de praktijk bezig om mensen te helpen. Ik sta als het ware met mijn poten in de klei. Ik vind dat een mooie afsluiting van mijn werkzame leven. Het is fijn om mee te werken aan mooie rapporten, maar die verdwijnen helaas te vaak in de la van ambtenaren. Als je met de mensen zelf aan de slag gaat, kun je ze direct helpen. En als je ziet hoe dankbaar iemand kan zijn, dan maakt dat alles goed. Mensen bedanken je soms met tranen in hun ogen.” Bij het Opvoedsteunpunt kunnen ouders terecht met vragen over de opvoeding van hun kinderen. Dat kan van alles zijn. Vragen variëren van ‘Mijn kind wordt moeilijk zindelijk’ tot ‘Hoe moet ik omgaan met mijn puberend kind.’ “Mijn collega’s en ik geven adviezen en tips. Daarnaast houden we ook veel groeps­bijeenkomsten over diverse thema’s. Bijvoorbeeld kind en sociale media, gezonde leefstijl, gebruik van lachgas. Dergelijke bijeenkomsten doen we vaak in samenwerking met scholen. Het gaat bij ons vooral om preventie. De overheid investeert nu veel daarin vanwege de hoogoplopende kosten en lange wachttijden in de (psychische) zorg. Je wil voorkomen dat kinderen zwaar depressief worden of in de criminaliteit belanden.”

Presentatie over eenzaamheid onder ouderen in Vadercentrum Laak

Het werkterrein van Aisah is nu de achter­stands­wijk Laak in Den Haag, die werd geportretteerd in de NPO-film 100 dagen in de vergeten wijk. Daarvoor zat ze in Escamp waar ze veel meer Hindostaanse cliënten had. In Laak wonen bijvoorbeeld veel Polen en Bul­garen. Aisah merkt dat Hindo­sta­nen soms nog moeite hebben om met hun proble­men te komen, maar als ze echt tegen op­­voed­­vragen aanlopen, ko­men ze wel. Het Opvoedsteun­punt maakt geen dossiers; er wordt niets genoteerd en dat vinden de ouders fijn. “Als je je problemen in je eigen netwerk kunt oplossen, is dat natuurlijk het beste. Zo werken wij ook. Ik vraag altijd eerst aan de cliënten, meestal vrouwen, of ze hun ouders of zussen die ook kinderen hebben, hebben geraadpleegd. Een Hindostaanse vrouw zei tegen mij dat de familie niets weet en dat ze ook niet van plan is haar problemen te delen. Ze voelde schaamte. Ik dacht terug aan vroeger in Suriname, toen er nog sprake was van hechte familiebanden en men er voor elkaar was. Als een kind bijvoorbeeld niet goed kon worden verzorgd, dan was er iemand die zei: ‘Larkwa hiya law (Breng het kind hier bij mij).’ Ik ben daar een voorbeeld van.” Aisah ziet ook gedragsproblemen bij Hindostaanse kinderen van gescheiden ouders. De vader die vaak een andere partner met kinderen heeft, is niet in beeld en daar lijden kinderen onder. De moeder voelt zich vaak alleen. “Zij wil haar ouders niet om hulp vragen om het verwijt te voorkomen: ’Jij hebt die man toch zelf gekozen?’ Sommige van deze moeders raken in een armoedeval en moeten zelfs bij de daklozenopvang aankloppen.”

In de beginperiode in Nederland, nu zo een 50 jaar geleden, was er nog een stukje hulpvaardigheid naar elkaar toe. Families die elkaar opvingen elkaar hielpen de weg te vinden naar belangrijke instanties in Nederland. Maar er waren ook problemen, bijvoorbeeld: families die opgepakt in kleine huizen verbleven, kinderen naar wie nauwelijks werd omgekeken omdat volwassenen het te druk met elkaar hadden, incest. Als antropoloog is Aisah zich goed bewust van veranderingsprocessen die plaatsvinden bij migrantengroepen in westerse samenlevingen. “Je ziet dat bij heel veel van die niet-westerse gemeenschappen erosie plaatsvindt van familieverhoudingen en onderlinge solidari­teit. Er is sprake van individualisering en een focus op het kerngezin. Er ontstaat steeds meer afstand tussen ooms, tantes, neven, nichten. Een familienetwerk in geval van problemen is er dan ook nauwelijks meer. Ik schrik daar toch van. Ik begrijp ook wel dat je hier met allerlei regels te maken hebt, en dat je je niet zomaar over andermans kind kan ontfermen, maar een beetje aanspraak binnen je familienetwerk zou al kunnen helpen. Eigenlijk is er bij Hindostanen nauwelijks sprake van een gemeenschap. We zijn in de loop der tijd los van elkaar geraakt.”

Aisah tijdens een paneldiscussie bij vrouwenorganisatie Sarita (2023) (Foto: Radjin Thakoerdin)

 Succes niet alleen bepaald door hoge opleiding
Omdat Hindostanen er als groep sociaaleconomisch op zijn vooruitgegaan, zijn er in de achterstandswijken van Den Haag relatief weinig Hindostanen. Veel zijn inmiddels verhuisd naar aangrenzende gemeenten als Zoetermeer en naar nieuwe wijken als Ypenburg, Leidschenveen en Wateringse Veld. “Dat gedeelte dat in bepaalde wijken in portiekwoningen is blijven wonen, ervaart veel overlast. Zij stemmen op partijen als de PVV, want zeggen zij ‘Wij hebben ook last van die buitenlanders’. Daar kun je niets tegenin brengen, als je dat zou willen, want dan hoor je: ‘Jij hebt makkelijk praten, jij woont niet hier, wij wel.’”

Naast betere huisvesting is scholing iets waar Hindostanen goed op scoren. In Suriname gingen de buurkinderen van Aisah niet naar school. Maar hun kinderen hebben nu hier allemaal HBO-plus gedaan. “Dat maakt me supertrots. Maar ja, er zijn ook negatieve kanten, zoals kinderen die gebukt gaan onder prestatiedruk, of goed opgeleide Hindostanen die betrokken zijn bij corruptie en verdui­stering. Over het algemeen hoor je weinig negatiefs over Hindostanen. Dat is aan de ene kant goed, maar aan de andere kant hebben we de neiging om negatieve zaken onder de tafel te vegen. Als je in groepen over moeilijke dingen gaat praten, bijvoorbeeld, seksueel misbruik, verkrachtingen en dergelijke, roept men al gauw: ‘Nee daar moeten we het niet over hebben, het komt niet veel voor.’ Incest komt nog steeds voor, maar als er niet over wordt gesproken, kun je ook niet weten hoe groot het probleem is. Door alleen maar te zeggen het gaat goed, doe je de ogen dicht voor degenen die nog wel problemen hebben. Ik mis bij Hindostanen de reflex om aan de kwetsbaren te denken. We hebben het graag over succes. Natuurlijk is het zo dat we er flink op zijn vooruitgegaan in vergelijking met onze beginsituatie in Nederland, maar succesvol betekent niet alleen hoge opleidingen of mooie woningen. Ik bewonder bijvoorbeeld de sprong die Marokkanen hebben gemaakt. Zij zijn met een veel grotere achterstand dan wij gestart. En kijk nu: hoge opleidingen, gepromoveerden, hoge posities ook in de politiek, grote namen in de literaire wereld. Dan kun je ook denken: waar blijven wij?”

Aisah en echtgenoot Anoep op vakantie in Zuid-India

Aisah heeft nu ook zorgen over de hin­doe/moslim polarisatie hier. In Nederland zijn hindoes en moslims uit elkaar gegroeid. De polari­satie die in India gaande is, heeft ook invloed hier. “Dat vind ik echt jammer. Ik ben ook erg trots op wat India betekent nu en op het optreden van de premier op internationale fora. Maar in India ben ik tegenwoordig een beetje bang als ik in het hotel mijn paspoort moet laten zien. Abdoel, echtgenote van Manraj.” In Nederland voelt Aisah die angst niet, maar ze zou het echt een grote achteruitgang voor Hindostanen vinden als die polarisatie hier voet aan de grond krijgt.

Zelfvertrouwen van kinderen stimuleren
Iedere generatie wil dat de kinderen het beter doen op materieel gebied dan zijzelf. Behalve de angst voor de onafhankelijkheid van Suriname, speelden betere opleidingsmogelijkheden voor kinderen in Nederland vaak ook een rol bij het besluit om Suriname te verlaten. En daarin is de migratie zeker een succes. “In die drive om vooruit te komen, is het wel belangrijk dat we onze eigen mooie dingen niet verloochenen en tegelijk ook kijken naar de goede dingen in de nieuwe samenleving en naar wat verder nodig is om echt te slagen. The best of both worlds. Dat geef ik ouders mee in onze presentaties over opvoeden in meerdere culturen. Je ziet dat ouders graag vasthouden aan taal, religie en normen als kuisheid bij meisjes, niet ongetrouwd samenwonen. Dat laatste kan soms met een kleine ceremonie vooraf worden gelegitimeerd en iedereen is tevreden. Voor mij is het erg belangrijk dat niet alleen de ouders tevreden of gelukkig zijn, maar dat ze serieus kijken naar wat hun kinderen gelukkig maakt. En dat is niet altijd een academische opleiding. Hindostanen moeten echt hun best doen om ook de creativiteit van hun kinderen te stimuleren. Ze moeten ook het zelfvertrouwen van kinderen stimuleren, de vaardigheid om voor zichzelf op te komen. Dan pas zullen ze met die prachtige studies niet alleen goede posities bereiken, maar echte topposities,” aldus peda­gogisch adviseur Aisah Manraj-Abdoel.

Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door het Jnan Adhin Instituut (JAI).

TOP