Bharata Natyam danseres Chrada Sheoratan: 'Dans als levensstijl en levensbehoefte'

Hans Ramsoedh

Chrada Sheoratan (Utrecht 1982) is Bharata Natyam danseres, een van de zeven klassieke dansvormen uit India. Al deze dansvormen zijn gebaseerd op het boek Natyashastra geschreven tussen 200 v.Chr. en 200 n.Chr. Bharata Natyam vindt zijn oorsprong in Zuid-India (Tamil Nadu) maar wordt intussen over heel India en daarbuiten steeds meer beoefend. Deze dans is geïnspi­reerd op tempel­ri­tuelen die door devadasis (tempel­die­na­ressen) werden uitge­voerd. Hierbij gaat het om het uitdrukken van Hindoeïstische religieuze verhalen en devotie. Een belangrijk kenmerk van deze dans is dat de bewegingen worden geken­merkt door gebogen benen­houding (plié-positie), ritmisch voetenwerk en handge­baren die een verhaal vertellen.

Chrada studeerde in 2008 aan de Vrije Universiteit af als psychologe en is op dit moment  werkzaam als Senior Adviseur bij Rijkswaterstaat. Haar passie voor muziek en dans werd bij haar op jonge leeftijd gewekt door haar ouders. Haar moeder wilde als jong meisje graag ballet­lessen volgen, maar dat mocht echter niet van haar vader. Hij beschouwde dansen door meisjes als ongepast. Desondanks behield haar moeder haar liefde en passie voor muziek en dans. Na haar vestiging in Nederland in de jaren zeventig volgde zij sitar- en zanglessen.  Haar vader is een fervente tablas­peler, maar dan in huise­lijke kring. Door de actieve boefening van muziek in huise­lijke kring, heeft Chrada haar gevoel van ritme en melodie kunnen ontwik­kelen.
Op zesjarige begon Chrada met lessen klassieke ballet. Nadat zij van haar moeder een keer een videoband te zien kreeg van de Indiase Bharata Natyam danseres Malavika Sarukkai werd haar interesse gewekt voor Indiase klassieke dans. Vol fasci­natie bekeek zij deze videoband keer op keer totdat deze versleten was. De beheersing van lichaams­be­weging en muzika­liteit van deze danseres is wat Chrada het meest aansprak. Haar moeder herkende haar interesse voor Bharata Natyam en op negen­jarige leeftijd maakte Chrada vervolgens de overstap van klassieke ballet naar Bharata Natyam bij de dansschool Kalasurabhi in Amsterdam. Negen jaar (2001) later rondde zij haar dansexamen cum laude af.
Chrada’s ouders hebben haar dansam­bities altijd heel serieus genomen en hun uiterste best gedaan om haar te steunen met alle middelen die tot hun beschikking stonden. Zij reden haar overal naar toe, bekos­tigden haar dansbe­no­digd­heden en betaalden haar peperdure danslessen, reiskosten, et cetera.

Dansschool Natya Sudha

Nadat haar dansle­rares in 2003 naar India vertrok nam zij de leiding van de dansschool over. Zij richtte dansschool Natya Sudha op in De Meern (Utrecht). Natya Sudha betekent letterlijk ‘Zuivere Dans’ (Natya = dans en Sudha = zuiver ).  Chrada was toen negen­tienjaar en had amper ervaring op didac­tische vlak. Na een jaar lesge­geven te hebben ontstond bij haar de drang om zich verder te scholen in Bharata Natyam. Ze bezocht diverse dansscholen in Chennai in India (Chennai heette voorheen Madras). Vanuit een gerenom­meerde dansin­stituut in deze stad kreeg zij een persoonlijk coach toege­wezen en kon zij zich verder speci­a­li­seren in Bharata Natyam.
Haar nieuws­gie­righeid, verdie­pings­drang en zoektocht naar nieuwe wegen brachten haar vervolgens dichter bij huis, namelijk in Engeland waar de Bharata Natyam dans zich in een uiterst compe­ti­tieve omgeving bevindt. Haar zoektocht in Engeland leidde in 2007 tot succes­volle samen­werking met ’s wereld grootste dansor­ga­ni­satie, de Imperial Society of Teacher of Dancing (ISTD). Bij deze instelling behaalde zij ook haar diploma dansdi­dactiek.

Haar dansschool werkt met een syllabus gebaseerd op de ervaring en vakbe­kwaamheid van gerenom­meerde Indiase docenten en dansers. Elke module binnen de syllabus wordt afgesloten met een inter­na­ti­onaal erkend examen. De examens worden afgenomen door een onafhan­ke­lijke exami­nator afgevaardigd van de eerder­ge­noemde ISTD uit Londen. Zowel de kwaliteit van het onderwijs als de vorde­ringen van de student worden hiermee op onafhan­ke­lijke wijze beoor­deeld. Studenten krijgen na een positief resultaat daarmee dan ook een inter­na­ti­onaal erkend certi­ficaat.
Naast in De Meern verzorgt Chrada met haar dansschool sinds 2014 Bharata Natyam danslessen in Amstelveen en sinds 2018 ook in Den Haag. Door de jaren heen is het lesaanbod uitge­breid met Zuid-Indiase (Karnatik) zanglessen en Bhajanlessen (devotie­lie­deren) voor ouderen. Om verschil­lende kunst­vormen aan te bieden heeft Chrada verschil­lende docenten aange­trokken.
In november 2018 intro­du­ceerde Chrada voorts een nieuw concept namelijk Natya Work-out. Dit is een ontspannen en energieke vorm van dansen op diverse Indiase muziek­stijlen waarbij de bewegingen zodanig worden uitge­voerd zodat  de danse­ressen calorieën verbanden én veel plezier beleven aan dansen. Tot slot is het vermel­dens­waard dat dansschool Natya Sudha in maart 2020 ook Kathak-danslessen (Noord-Indiase dans) in haar pakket heeft opgenomen.

Natya Sudha heeft op dit moment meer dan honderd cursisten qua leeftijd variërend van vijf tot vijftig jaar. Er zijn twee verschil­lende groepen te onder­scheiden, namelijk recre­a­tieve en oplei­dings­groepen. Sinds 2007 biedt Natya Sudha een opleiding aan voor getalen­teerde studenten die zich vervolgens kunnen ontwik­kelen tot profes­si­onele dansers. Er wordt een leerom­geving gecreëerd waarin kennis in een brede artis­tieke context wordt aange­boden en waarin praktijk en theorie samen gaan. Naast de theorie- en praktijk­lessen in Bharata Natyam, worden de studenten ook onder­richt in Zuid-Indiase zang en thalam (ritme lessen).
In totaal hebben tot nu toe twintig studenten hun oplei­dingstraject afgerond en een officieel danscer­ti­ficaat ontvangen waarbij het examen is afgenomen door de Examination Board van ISTD in Engeland.
Of Corona impact heeft op haar danslessen? Het betekende volgens Chrada een noodge­dwongen aanpassing. Lessen zijn online opgestart en dansma­te­riaal aangepast, een proces van vallen en opstaan, proberen en evalueren. Ook jaarplan­ningen en verwach­tingen zijn aangepast. De snelheid waarmee er les wordt gegeven is afgenomen. Tweedimensionaal leren (vanaf een scherm of video) is veel moeilijker dan van mens op mens in een dansstudio.

Chennai: the place to be

Voor een Bharata Natyam danseres is Chennai the place to be en dat vooral tijdens het dansseizoen in december (Margazhi-seizoen). Tijdens deze periode kun je op elk moment en op elke locatie een dansvoor­stelling bezoeken. Chrada vertelt over haar eerste aankomst in Chennai op 26 december 2004: ‘Dat is een datum die ik nooit zal vergeten. Op die dag werd een groot gedeelte van Azië getroffen door een Tsunami. Mijn moeder verge­zelde mij toen. Wij werden gecon­fron­teerd met een cultuur­shock. Mijn dansdo­centen zeiden: ‘You will experience a cultural shock, but you will always come back because of your love for dance’. Zij kregen ook gelijk. Chrada kan niet exact aangeven hoe vaak zij naar India is afgereisd voor danstrai­ningen. Elk vrije moment dat zij had besteedde zij aan haar zogeheten ‘dansva­kanties’ in Chennai. Haar dansreizen naar Engeland waren makke­lijker in te plannen. Het waren vaak kortdu­rende verblijven, de reiskosten waren daarnaast minder hoog, maar daaren­tegen zijn de leskosten wel conform Europese maatstaven.

Hoogtepunten in danscar­rière

Chrada noemt twee dansop­tredens die zij als een hoogtepunt beschouwt in haar danscar­rière. In maart 2019 kreeg zij een uitno­diging voor een optreden in Kolkata (voorheen Calcutta geheten). Van het publiek en de pers kreeg zij positieve reacties op haar voorstelling. Er was bij de aanwe­zigen veel belang­stelling voor de Hindostaanse diaspo­rage­schie­denis, maar ook verbazing dat een nakomeling van Hindostaanse contract­ar­beiders deze eeuwenoude Indiase kunstvorm buiten India beoefende. Bijzonder vond zij ook het bezoek aan het Sarnami Ghat in Kolkata, het Surinaams herin­ne­rings­mo­nument ter nagedach­tenis van de Brits-Indische contract­ar­beiders die tussen 1873 en 1916 vanuit Calcutta naar Suriname vertrokken voor arbeid op de plantages. Op de plek waar het Sarnami Ghat staat vertrokken de Brits-Indische contract­ar­beiders toen naar Suriname.
Als tweede hoogtepunt noemt Chrada het optreden op 20 januari 2020 in Tivoli Vredenburg in Utrecht tijdens de jaarlijkse bijeen­komst van In Vrijheid Verbonden in aanwe­zigheid van HKH Prinses Beatrix. Het voelde voor Chrada heel speciaal dat zij in haar geboor­testad haar danskunst aan prinses Beatrix mocht tonen. Na haar optreden had Chrada een gesprek met prinses Beatrix die haar bemoe­digend toesprak.

Dans als levens­stijl en levens­be­hoefte

Door dans heeft Chrada veel levens­er­varing opgedaan: ‘Door het lesgeven in dans word je je bewust van hetgeen je doet en zegt versus hetgeen je niet doet of zegt. Daarbij houd je rekening met de positie die je inneemt, de richting die je kiest, de snelheid waarmee je praat, de hoogte van je stem, wie je aankijkt of juist niet, de woorden die je daarbij kiest. Dit zijn aspecten die ook invloed hebben op de manier waarop ik me beweeg in deze samen­leving’ aldus Chrada.
Zij is zich bewust van de fysieke beper­kingen die samen­hangen met dans. Het betekent dat vanwege de fysieke inspanning het voor haar haast niet meer mogelijk zal over tien jaar nog  dansvoor­stel­lingen te geven. Het betekent echter niet het einde van haar carrière als dansle­rares.
Door haar huidige full time betrekking bij Rijkswaterstaat ervaart zij ook allerlei beper­kingen.  Het betekent dat de weinige vrije tijd die zij heeft wordt besteed aan dans. ‘Het is zwaar en  vermoeiend, maar geen onmoge­lijke opgave als je dans ziet als roeping’, aldus Chrada. Dans heeft haar verrijkt en is voor haar een levens­stijl geworden: ‘je houdt je lichaam flexibel, blijft gezond, verbetert je balans en verhoogt je energie­niveau. Al met al is dans voor Chrada niet alleen een gevoel en een roeping, maar ook een diepe heilige kunst­uiting als levens­be­hoefte

Tot slot legde ik Chrada de volgende keuze voor ter karak­te­ri­sering:
Vegetarisch of niet-vegeta­risch? Vegetarisch met als favoriet gerecht Chilli Paneer. Daarvoor mag je me midden in de nacht wakker maken.
Mooiste Bollywoodfilm? Devdas uit 2002. Een van de duurste Bollywoodfilms met in de hoofdrol Shah Rukh Khan.
Film die je nog een keer zou willen zien? Toen ik jong was heb ik een dansfilm gezien maar nooit de titel hiervan onthouden. Ik zou deze film graag nog een keer terug willen zien.
Hindipop of merenque? Ik hou eigenlijk van allerlei muziek­genres, van Indiaas klassieke muziek tot Latijns-Amerikaanse muziek.
S
trand­va­kantie of stedentrip? Stedentrip. Op mijn lijstje staat nu Dubai als een niet-gerela­teerde danstrip.
Ideale vakan­tie­be­stemming? Een dansva­kantie in Chennai
Naar een feest gaan of wandelen in de natuur? Beide, ook afhan­kelijk van het gezel­schap
Welk boek op nacht­kastje? Ik lees bijna elke avond een of ander fictieve roman op mijn Ipad, puur voor ontspanning
Sportschool of yoga? Beide. Yoga voor flexi­bi­liteit, Body Awareness en Balans. Sportschool voor spier­kracht en conditie

Chrada Sheoratan is te volgen via haar website www.natyasudha.com.

TOP