Ayurveda: een universele geneeswijze

www.hindorama.com

De Hindoe genees­kunst Ayurveda behoort tot de oudste genees­wijzen van de wereld. Ayurveda betekent letterlijk kennis van het leven en is een gezond­heids­systeem dat evenwicht tussen lichaam en geest nastreeft. Deze genees­wijze beoogt meer dan alleen maar het bestrijden van ziekten. Gezondheidseducatie en ziekte­pre­ventie vormen wezen­lijke aspecten van de Ayurveda. De eigen verant­woor­de­lijkheid van de mens voor zijn gezondheid is een centraal uitgangspunt.

De eerste teksten over Ayurveda zijn te vinden in de Veda’s, de oudste Hindoe geschriften. Er zijn vier Veda’s waarvan de Rigveda de oudste is (ca. 5000 v C). Daarna volgen de Yayurveda, Samaveda en Atharvaveda. In de loop der tijd zijn de Veda’s aangevuld met hulpteksten, de zogeheten Upveda’s. Ayurveda is een Upveda van de Atharvaveda. Maar de eerste teksten over Ayurveda zijn reeds te vinden in de Rigveda, waarin vele planten en kruiden met hun medicinale werking worden beschreven. In de Atharvaveda worden acht medische speci­a­li­saties genoemd, waaronder chirurgie, interne genees­kunde en kinder­ge­nees­kunde.

Drie actieve elementen (tridosha)

Als er sprake is van een verstoring van het evenwicht (ziek zijn), kunnen verschil­lende thera­pieën worden aangewend door de Ayurveda genezer. Er kan onder meer worden gewerkt met geur‑, kleur‑, en geluids­the­ra­pieën, reini­gings­kuren, voedsel­diëten, kruiden­mas­sages, kruiden­toe­diening en yoga en meditatie. Om na te gaan van welke oneven­wich­tigheid sprake is, dient eerst te worden vastge­steld hoe iemands lichaam in elkaar zit en functi­o­neert, met andere woorden tot welk consti­tu­ti­etype iemand behoort. Hierbij wordt uitgegaan van de vijf oerele­menten (doshas) die in de kosmos aanwezig zijn: water, aarde, lucht, vuur en ether. Deze oerele­menten zijn in elk  levend wezen terug te vinden in de vorm van drie actieve elementen, te weten vata (lucht), pitta (vuur) en kapha (water). Deze drie actieve elementen vormen tezamen de tridosha die in elk menselijk lichaam is te vinden. De verhouding waarin deze elementen tot elkaar staan, is verschillend voor elk mens. Afhankelijk van deze verhouding kunnen tien consti­tu­ti­e­typen worden onder­scheiden.

De vaststelling van iemands consti­tu­ti­etype geschiedt doorgaans door middel van polsdi­a­gnostiek, een gesprek, al dan niet gecom­bi­neerd met een vragen­lijst (ter bepaling van gedrag en emoti­onele toestand) en licha­melijk onderzoek. Aan de hand van de speci­fieke klachten en symptomen kan worden uitge­maakt van welke oneven­wich­tigheid in de tridosha sprake is. De behan­deling wordt afgesteld op het consti­tu­ti­etype met het doel het evenwicht te herstellen.

Het opvoe­dende aspect van Ayurveda is direct gerela­teerd aan preventie. Het is thans algemeen bekend dat door er een gezonde levens­stijl op na te houden, ziektes kunnen worden voorkomen en de kwaliteit van het leven in zijn algemeenheid kan worden verbeterd. Het gaat namelijk niet alleen om niet-ziek zijn, maar vooral om gezond te zijn en gezond te blijven om het optimale uit het leven te kunnen halen. Een tekst uit de Ayurveda is: “Op tijd eten, werken, ontspannen en lichaams­be­weging hebben, draagt bij tot een gezond en lang leven. Voor elk probleem is een oplossing, voor iedere ziekte bestaat een medicijn, de enige ziekten en gebreken die moeilijk te genezen zijn, bestaan al vanaf het moment van geboorte.”

Enkele thera­pieën

De verschil­lende Ayurvedische thera­pieën gaan uit van natuur­lijke methoden en/of producten. De gedachte is dat genezing plaats­vindt via de wetten van de natuur. Bij alle thera­pieën wordt beoogd de betref­fende persoon vertrouwd te maken met zijn/haar eigen licha­me­lijke en geeste­lijke vermogens. Hierdoor wordt de motivatie gesti­mu­leerd om aan versterking van deze vermogens te werken en wordt de verant­woor­de­lijkheid voor genezing voor zoveel mogelijk bij de betref­fende persoon gelegd.

Bij de reini­gingskuur (panchakarma-kuur) gaat het om een licha­me­lijke behan­deling waarbij op syste­ma­tische wijze afval­stoffen uit het lichaam worden verwijderd. Er vindt een serie van opeen­vol­gende behan­de­lingen plaats: het toedienen van een natuurlijk product, zoals ghee (botervet) die de afval­stoffen voorweekt, waarna deze door middel van massages en warmte­be­han­de­lingen uit het lichaam worden afgevoerd. Vervolgens worden er ook dieet­ad­viezen gegeven. Tegelijk met de kuur wordt ook aan ademha­lings­oe­fe­ningen, yoga en meditatie gedaan.

Bij het voedsel­dieet wordt rekening gehouden met verschil­lende natuur­lijke kwali­teiten. Deze zijn satva (puur/vredig), rajas (onrustig) en tamas (energiek). Op vegeta­risch voedsel is de kwaliteit satva van toepassing; op vlees en scherp smakende kruiden is de kwaliteit rajas van toepassing. Bepaalde kruiden als knoflook bergen de kwaliteit tamas in zich. In elk indivi­dueel geval wordt nagegaan welke combi­natie van kwali­teiten het beste resultaat oplevert.

Integrale yoga beoogt alle aspecten van het leven (het fysieke, het vitale, het mentale, het intel­lec­tuele en het causale aspect) met elkaar in harmonie te brengen. Bij de beoefening is er sprake van een synthese van verschil­lende vormen die zich op één bepaald aspect of op enkele aspecten concen­treren. Yoga stimu­leert de mens tot zelfon­derzoek met het doel geest en lichaam tot rust te brengen. Meditatie is een middel hiertoe, evenals ademha­lings­tech­nieken. Langdurige beoefening van yoga bevordert de spiri­tuele ontplooiing en leidt uitein­delijk tot bewust­wording van de ware natuur van het menselijk wezen. Yoga is dan ook bij uitstek een therapie die niet zozeer op genezing is gericht als wel op het bereiken van een optimale kwaliteit van leven.

De agni therapie (agniis vuur/energie) concen­treert zich op de beïnvloeding van lichaam­s­ener­gieën. Ziek zijn is namelijk vaak het gevolg van een verstoring in de doorstroming van energie die plaats­vindt via knoop­punten (chakra’s) en energie­banen (nadi’s). Nadat is vastge­steld waar onvol­doende energie wordt doorge­laten, kan worden gewerkt aan opheffing van de blokkade. Hiervoor kunnen verschil­lende methodes worden aangewend, waaronder acupressuur, hypno­the­rapie, geur- of klank­the­rapie of reini­gings­diëten.

Bij de klank­the­rapie worden onder meer mantra’s (verzen uit de Veda’s) gereci­teerd. Deze verzen bergen oerklanken in zich die, indien op de juiste manier uitge­sproken, kunnen helpen bij het herstellen van het evenwicht tussen lichaam en geest. Aum is bijvoor­beeld zo een oerklank.

Universeel

Alhoewel Ayurveda een Hindoeïstische oorsprong heeft, is deze genees­wijze niet religieus of etnisch gebonden. De Ayurveda gaat uit van natuur­lijke processen die een universeel karakter dragen en niet gebonden zijn aan een bepaalde plaats- of tijds­geest. Vanuit India is Ayurveda over het hele Aziatische continent verspreid. In de westerse genees­kunst zijn veel invloeden terug te vinden, voorna­melijk via de Arabische genees­kunst, waarbij men zich niet altijd ervan bewust is van de Ayurvedische oorsprong.

Bron: Verslag van het Symposium “Hindoeïsme en Gezondheidszorg” (Amsterdam, 21 november 1992) – uitgave Wereld Hindu Federatie Nederland

TOP